Trí nhớ của con người bị suy giảm theo tuổi tác. Ảnh: Getty Images
Trí nhớ sự kiện (episodic memory), liên quan đến việc ghi nhớ các trải nghiệm cụ thể trong quá khứ của mỗi người, thường giảm dần khi chúng ta già đi. Tuy nhiên, các nhà khoa học vẫn chưa thể lý giải đầy đủ cơ chế suy giảm này diễn ra như thế nào và vì sao. Một nghiên cứu mới đây đã góp phần làm sáng tỏ câu hỏi đó.
Nghiên cứu do một nhóm nhà khoa học từ Đại học Oslo (Na Uy) dẫn dắt, mục đích nhằm tìm hiểu liệu hiện tượng suy giảm trí nhớ sự kiện có xảy ra giống nhau ở mọi người không, hay nó chịu tác động bởi những yếu tố nguy cơ riêng của từng cá nhân - như gene APOE ε4, vốn được khoa học xác định là làm tăng nguy cơ mắc bệnh Alzheimer.
Quy mô của nghiên cứu hết sức ấn tượng. Các nhà khoa học thuộc nhiều nhóm khác nhau đã tổng hợp dữ liệu của 3.737 người có chức năng nhận thức bình thường được họ theo dõi trong nhiều năm. Trong quá trình đó, người tham gia được chụp não bằng MRI và làm các bài kiểm tra trí nhớ nhiều lần ở những thời điểm khác nhau. Tổng cộng, các nhà nghiên cứu thu thập được hơn 10.000 lần chụp MRI và hơn 13.000 lần đánh giá trí nhớ.
"Bằng cách kết hợp dữ liệu từ hàng chục nhóm nghiên cứu khác nhau, chúng tôi đã có được bức tranh chi tiết nhất đến nay về việc cấu trúc não thay đổi ra sao khi con người già đi, và những thay đổi đó liên quan thế nào đến trí nhớ", nhà thần kinh học Alvaro Pascual-Leone, thuộc Viện Nghiên cứu Lão hóa Marcus của Trường Y Harvard, một thành viên nhóm nghiên cứu, cho biết.
Các nhà nghiên cứu đã tìm kiếm mối liên hệ giữa những thay đổi cấu trúc não và suy giảm trí nhớ. Ảnh: Vidal-Piñeiro và cộng sự, Nat. Commun., 2025.
Kết quả vẽ ra một bức tranh khá phức tạp. Đúng như dự đoán, hồi hải mã (vùng não rất quan trọng đối với khả năng học và ghi nhớ) có liên quan rõ rệt nhất với tình trạng suy giảm trí nhớ sự kiện. Tuy nhiên, tình trạng này không chỉ xuất phát từ một vùng não duy nhất.
Khi thể tích mô não giảm, trí nhớ sự kiện cũng kém đi, điều này không có gì đáng ngạc nhiên, Tuy nhiên, mối tương quan giữa hai hiện tượng không giống nhau ở mọi người: nó trở nên rõ rệt hơn theo tuổi tác, đặc biệt là ở những người trên 60 tuổi, và thể hiện mạnh nhất ở những người có tốc độ teo não nhanh hơn mức trung bình.
Ở những người mang gene APOE ε4, các nhà nghiên cứu ghi nhận sự suy giảm thể tích mô não và trí nhớ diễn ra nhanh hơn so với những người tham gia khác, dù nhìn chung quỹ đạo suy giảm vẫn giống nhau.
Theo Alvaro Pascual-Leone, suy giảm nhận thức và mất trí nhớ không đơn thuần là hệ quả của quá trình lão hóa, mà còn phản ánh những khuynh hướng riêng của từng cá nhân cùng với các quá trình sinh học liên quan đến tuổi tác, vốn có thể thúc đẩy các bệnh thoái hóa thần kinh phát triển.
Nghiên cứu đặt ra nhiều câu hỏi và cũng đem lại một số câu trả lời, nhưng nhìn chung nó cho thấy suy giảm trí nhớ là hệ quả trực tiếp của những thay đổi trong não bộ khi con người già đi, chứ không phải một hiện tượng tách rời với quá trình lão hóa; và rằng chúng ta càng già đi thì mối liên hệ giữa những thay đổi trong não và tình trạng suy giảm trí nhớ càng rõ rệt.
Những kết quả này mang hàm ý quan trọng đối với các phương pháp điều trị nhằm làm chậm hoặc ngăn ngừa suy giảm trí nhớ: các biện pháp can thiệp sẽ cần nhắm đến nhiều vùng não khác nhau và có thể sẽ hiệu quả hơn nếu được triển khai từ sớm. Tin tốt là có thể áp dụng chung các biện pháp can thiệp cho cả người mang hoặc không mang gen APOE ε4. Theo nghiên cứu, các cơ chế sinh học nền tảng gây suy giảm trí nhớ dường như giống nhau ở cả hai nhóm khi Gene APOE ε4 chỉ làm quá trình suy giảm trí nhớ xảy ra nhanh hơn hoặc nghiêm trọng hơn, chứ không tạo ra một cơ chế hoàn toàn khác.
Nghiên cứu đã được công bố trên tạp chí Nature Communications.
--- |