Tại Việt Nam, năm 2023 dân số khu vực nông thôn miền núi khoảng 62,1 triệu người (chiếm 61,9% dân số cả nước) (TCTK, 2023), phần lớn vẫn sử dụng BTT để đun nấu và sưởi ấm hằng ngày. Việc đốt nhiên liệu sinh khối bằng BTT không chỉ gây hao tốn nhiên liệu do hiệu suất kém mà còn phát sinh nhiều khói và khí thải độc hại, làm gia tăng nguy cơ bệnh hô hấp và gây ô nhiễm môi trường sống.

Nguồn sinh khối ở Việt Nam rất dồi dào, có thể kể đến gỗ, rơm rạ, vỏ trấu và phụ phẩm nông lâm nghiệp. Số liệu giai đoạn 2019–2023 cho thấy sản lượng gỗ trung bình khoảng 22 triệu m³ và sản lượng củi trung bình khoảng 560 m³; riêng năm 2023, sản lượng gỗ đạt 24,9 nghìn m³, sản lượng củi đạt khoảng 801 ste (tương đương 560,7 m³) (TCTK, 2023). Tuy nhiên, việc khai thác và đốt củi thiếu kiểm soát còn góp phần làm suy giảm tài nguyên và có thể làm gia tăng áp lực lên rừng. Trong bối cảnh đó, nghiên cứu các giải pháp chuyển đổi năng lượng từ sinh khối theo hướng bền vững trở nên cấp thiết, không chỉ nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch mà còn hướng đến giảm phát thải và cải thiện chất lượng môi trường.

Bếp khí hóa sinh khối (BDS) là hướng tiếp cận tiềm năng để chuyển hóa gỗ và phụ phẩm (củi, cành, lá, rơm rạ, vỏ trấu…) thành khí cháy, qua đó tiết kiệm nhiên liệu và hạn chế khí thải độc hại, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và BVMT. Quá trình khí hóa diễn ra trong môi trường thiếu ôxy, tạo ra các thành phần khí cháy như CO, H₂ và CH₄ có thể được sử dụng làm nhiên liệu sạch. Trên cơ sở tổng quan tài liệu và thử nghiệm thực tế, nghiên cứu tập trung vào thiết kế, tính toán hiệu suất bếp theo các thông số kỹ thuật (đường kính, chiều cao, thời gian tiêu thụ nhiên liệu, lưu lượng không khí) nhằm phù hợp với điều kiện sinh hoạt tại vùng nông thôn và miền núi. Kết quả cho thấy hiệu suất nhiệt của bếp khí hóa đạt 21,9%, cao hơn bếp truyền thống (16,8%); đồng thời bếp được thiết kế theo dạng các phần tách rời có thể xếp chồng để tối ưu diện tích khi đóng gói, vận chuyển và thuận tiện sử dụng. Nội dung trên định hướng cho việc phát triển và áp dụng công nghệ khí hóa sinh khối trong thực tiễn, hướng tới cải thiện hiệu quả năng lượng, giảm phát thải và nâng cao chất lượng cuộc sống.