Ảnh minh họa: Internet

Nuôi trồng thủy sản là một lĩnh vực quan trọng trong sản xuất nông nghiệp toàn cầu,

đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về thực phẩm có nguồn gốc protein đồng thời giảm áp lực lên nguồn lợi thủy sản tự nhiên. Tuy nhiên, các phương thức nuôi thâm canh thường dẫn đến sự gia tăng các bệnh do vi khuẩn, gây tổn thất kinh tế đáng kể và đặt ra thách thức đối với sản xuất bền vững (FAO, 2020). Việc lạm dụng kháng sinh trong nuôi trồng thủy sản có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng như kháng kháng sinh, ô nhiễm môi trường và an toàn thực phẩm (Mohammed và cs., 2025). Do đó, các chất kháng khuẩn tự nhiên có nguồn gốc từ thực vật ngày càng được quan tâm như một giải pháp thay thế cho kháng sinh tổng hợp và thân thiện với môi trường (Moss và cs., 2025).

Dây gắm Gnetum montanum, hay còn gọi là gắm núi, là một loài thực vật thuộc họ Dây gắm (Gnetaceae), phân bố rộng rãi ở khu vực Đông Nam Á. Trong y học dân gian, loài cây này được sử dụng để điều trị viêm, giảm đau và có đặc tính kháng khuẩn (Ông Bỉnh Nguyên và cs., 2018). Các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra sự có mặt của các hợp chất có hoạt tính sinh học như flavonoid, alkaloid và polyphenol trong các loài Gnetum có thể góp phần vào tác dụng kháng khuẩn của chúng (Nguyễn Thu Hằng và cs., 2025; Vũ Thị Lan Phương, 2019). Chinh và cs. (2025) đã ghi nhận việc bổ sung dịch chiết dây gắm với lượng 10 g/kg thức ăn cho cá tra giống đã thúc đẩy hệ thống miễn dịch phát triển và có khả năng kháng được vi khuẩn Aeromonas veronii. Tuy nhiên, khả năng ứng dụng của dịch chiết dây gắm trong kiểm soát bệnh vi khuẩn ở động vật thủy sản vẫn chưa được nghiên cứu sâu.

Các vi khuẩn gây bệnh như Aeromonassp. và Edwardsiella sp. là những tác nhân gây bệnh phổ biến trong nuôi trồng thủy sản, đặc biệt trong nuôi cá tra, một đối tượng xuất khẩu chủ lực của nước ta, dẫn đến tỉ lệ tử vong cao và năng suất giảm (Pridgeon và cs., 2014). Các cao chiết thực vật có hoạt tính kháng khuẩn đối với các mầm bệnh này có thể được sử dụng như liệu pháp thay thế để giảm dịch bệnh trong nuôi trồng thuỷ sản. Nghiên cứu trước đây đã chứng minh rằng các hợp chất có nguồn gốc từ thực vật có thể ức chế sự phát triển của vi khuẩn bằng cách phá vỡ màng tế bào, can thiệp vào hoạt động enzyme hoặc điều chỉnh hiện tượng cảm ứng mật độ vi khuẩn (Alum và cs., 2025).

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm đánh giá hiệu quả kháng khuẩn của dịch chiết dây gắm đối với một số vi khuẩn gây bệnh trên động vật thủy sản. Bằng cách tiếp cận in vitro để đánh giá tiềm năng kháng khuẩn của cao chiết từ dây gắm, nghiên cứu này đóng góp những kết quả cụ thể và mang tính chính xác trong điều kiện phòng thí nghiệm để đưa ra những định hướng ứng dụng của cây thảo dược này trong nuôi cá tra nói riêng và nuôi trồng thuỷ sản nói chung.

Dây gắm có khả năng ức chế sự phát triển của ba loài vi sinh vật thử nghiệm là A. veronii, A. hydrophila và E. ictaluri, thể hiện qua vòng vô khuẩn cũng như các chỉ tiêu IC50, MIC, MBC của mẫu với các chủng nghiên cứu.