Nghiên cứu trên 18.701 người tại 34 quốc gia

Các nhà khoa học phân tích dữ liệu từ hơn 18.000 người, bao gồm cả người khỏe mạnh và bệnh nhân Alzheimer, thoái hóa thùy trán – thái dương, hoặc suy giảm nhận thức nhẹ. Họ xem xét 73 biến số môi trường ở cấp độ quốc gia: từ ô nhiễm, khí hậu, cấu trúc xã hội – chính trị, và đối chiếu với dữ liệu hình ảnh não đa phương thức.

Kết quả cho thấy tuổi sinh học của não có thể tăng nhanh hoặc chậm lại tùy theo yếu tố bên ngoài.

• Yếu tố nguy cơ: ô nhiễm không khí, điều kiện nhà ở kém.
• Yếu tố bảo vệ: tiếp cận công bằng với y tế, công bằng xã hội – kinh tế.

Điều quan trọng là tác động lớn nhất không đến từ một yếu tố đơn lẻ, mà từ sự tương tác giữa điều kiện vật chất, xã hội và chính trị.

• Exposome vật lý (chất lượng không khí, mật độ đô thị, căng thẳng khí hậu) liên quan đến lão hóa cấu trúc não, đặc biệt ở hệ limbic, vùng dưới vỏ và tiểu não.
• Exposome xã hội (bất bình đẳng thu nhập, tiếp cận giáo dục, ổn định chính trị) liên quan đến lão hóa chức năng não, ảnh hưởng đến mạng lưới thùy trán – thái dương và limbic.

Các mô hình thống kê nâng cao cho thấy việc tổng hợp exposome giải thích biến thiên lão hóa não nhiều gấp 15,5 lần so với phân tích từng yếu tố riêng lẻ.

Đáng chú ý, gánh nặng exposome làm tăng nguy cơ lão hóa não nhanh hơn 3,3–9,1 lần so với chỉ dựa trên chẩn đoán bệnh lý. Điều này gợi ý rằng bất công sinh thái – xã hội có thể ảnh hưởng lớn hơn cả bệnh tật trong việc định hình sức khỏe não.

Nghiên cứu được thực hiện trên nhiều quốc gia và nhóm bệnh khác nhau, cho thấy tính phổ quát của tác động môi trường đến não bộ. Các tác giả nhấn mạnh: lão hóa không chỉ là quá trình sinh học, mà còn là quá trình chính trị và xã hội.

“Sự công bằng trong các lĩnh vực vật chất, xã hội và chính trị vừa là vấn đề pháp lý, vừa là vấn đề y tế công cộng,” – nhóm nghiên cứu kết luận.