Ảnh minh họa: Internet

Ngổ rừng (P. auricularius (L.) Hassk) hay còn gọi là Hùng tai, Tu hùng tai, cỏ cò cò, là một trong nhiều loài thảo dược thuộc họ Lamiaceae được sử dụng phổ biến ở các nước nhiệt đới. Ngổ rừng là loại thân thảo một năm, mọc ở nhiều nước, đặc biệt là các nước nhiệt đới như Ấn Độ, Sri Lanka, Bangladesh, Trung Quốc, các nước Đông Nam Á. Cây được thu hái vào mùa hè và mùa thu, rửa sạch, dùng tươi hay phơi khô.

Theo y học cổ truyền, tất cả các bộ phận của cây đều được dùng làm thuốc. Cây thường dùng chữa các bệnh như: bệnh đau dạ dày, đau thận, rối loạn tiêu hóa, tê thấp, cảm sốt, sốt rét, đau họng; rắn cắn; lở loét ngoài da,... Ở Malaysia, người ta lấy toàn cây giã ra và chế thành thuốc đắp trên bụng trị đau bụng do rối loạn đường ruột trẻ em. Nước sắc toàn cây dùng rửa trị thấp khớp. Trong y học cổ truyền Trung Quốc, trẻ em và người già bị sốt đều có thể được điều trị bằng cây Ngổ rừng. Kết quả nghiên cứu của Chetia và Saikia (năm 2021) cho thấy đã xác định được các hợp chất hữu cơ như flavonoid, terpenoid, steroid, glycoside và phenol trong cây Ngổ rừng. Bên cạnh đó, tác giả cũng xác định được hoạt tính kháng khuẩn và chống oxy hóa của cao chiết. Theo nghiên cứu của Maheshwari và cộng sự, tác giả cũng đã xác định được các hợp chất protein, saponin và glycoside, tanin, phenolic, flavonoid, alkaloid và sterol có mặt trong cao chiết methanol. Đối với y học cổ truyền Việt Nam, cây Ngổ rừng còn được dùng để chữa sốt rét, rắn cắn, vết thương, viêm họng, lở ngứa ngoài da, chàm, đau dạ dày, rối loạn tiêu hóa, đau thận, thấp khớp. Tuy nhiên, ở Việt Nam, các nghiên cứu về cấu tạo giải phẫu và hoạt tính kháng khuẩn, kháng nấm của cao chiết cây Ngổ rừng còn tương đối ít. Trong nghiên cứu này, bên cạnh việc mô tả đặc điểm giải phẫu rễ, thân, lá, chúng tôi còn xác định hoạt tính của cao chiết Ngổ rừng đối với một số chủng vi khuẩn và nấm.

Trong nghiên cứu này, chúng tôi đã mô tả chi tiết đặc điểm cấu tạo hiển vi (rễ, thân, lá) của cây Ngổ rừng. Cấu tạo giải phẫu của rễ, thân, lá đều mang đặc điểm chung của cây 2 lá mầm sống một năm. Thân cây Ngổ rừng có tiết diện ngang hơi vuông, chỉ có cấu tạo sơ cấp, với mô mềm ruột rất phát triển, mô dày phân bố chủ yếu ở các góc của thân. Cao chiết bằng ethanol của cây Ngổ rừng ức chế 4 chủng vi khuẩn P. aeruginosa, E. Coli, S. aureus và C. freundii tùy theo nồng độ. Trong đó, cao Ngổ rừng ức chế mạnh nhất vi khuẩn P. aeruginosa. Cao chiết ethanol của cây Ngổ rừng ức chế sự phát triển của 3 chủng nấm C. albican, A. brasiliensis và A. flavus. Hoạt tính ức chế phụ thuộc vào nồng độ cao chiết sử dụng. So với kháng sinh, nồng độ 100 µg/mL có hoạt tính kháng khuẩn và kháng nấm tốt hơn.