Ảnh minh họa: Internet

Nhiễm trùng là một vấn nạn toàn cầu đã được cảnh báo trong những năm gần đây. Theo WHO, năm 2009, tỉ lệ nhiễm trùng ở các nước phát triển chiếm 5 – 15% tổng số bệnh nhân nhập viện, đặc biệt ở Việt Nam tỉ lệ này cao gấp 20 lần. Xuất phát từ thực trạng trên, nhiều thuốc kháng sinh mới ra đời, bao gồm cả các thuốc hoá dược và dược liệu. Tuy nhiên, các thuốc hóa dược thường có độc tính cao, nhiều tác dụng phụ và đặc biệt nếu lạm dụng sẽ dẫn đến tình trạng đề kháng thuốc. Theo báo cáo của Bệnh viện Chợ Rẫy ở giai đoạn 2009-2010, tỉ lệ đề kháng cephalosporin thế hệ 3,4 và quinolone đã lên tới 70% trên 5 chủng vi khuẩn E. coli, A. baumanii, Klebsiella spp., S. aureus và P. aeruginosa. Thuốc kháng nấm như fluconazol, itraconazol còn nhạy cảm cao nhưng cần phải sử dụng lâu dài nên khó tránh khỏi các tác dụng không mong muốn. Do đó, việc sử dụng các thuốc có nguồn gốc từ dược liệu đang ngày càng được chú trọng và đẩy mạnh phát triển.

Ngũ sắc hay còn gọi là Cứt lợn (Ageratum conyzoides Linn.) là một dược liệu tiềm năng, được sử dụng rộng rãi trong điều trị viêm xoang, viêm đường hô hấp. Năm 2002, nghiên cứu của Okanade chứng minh tinh dầu của Ngũ sắc kháng được 20 loài vi khuẩn và 12 loài vi nấm khác nhau, đặc biệt kháng Staphylococcus aureus (S. aureus), Pseudomonas aeruginosa (P. aeruginosa), Candida spp. Năm 2012, theo nghiên cứu của A. Adetutu, dịch chiết bằng ethyl acetat từ lá Ngũ sắc có hiệu quả kháng khuẩn trung bình. Theo một nghiên cứu ở Mexico (2017) trên chủng T. mentagrophytes và M. gypseum cho thấy dịch chiết lá Ngũ sắc có tác dụng ức chế vi nấm với MIC 25 – 50 µg/mL. Hiện nay, tại Việt Nam, nghiên cứu về Ngũ sắc vẫn còn hạn chế. Năm 1989, Nguyễn Văn Đàn và cộng sự đã công bố một số thành phần hoá học có trong cây Ngũ sắc. Năm 2018, Nguyễn Thị Kim Liên đã phân lập được 4 chất flavonoid có trong cây Ngũ sắc. Từ các tài liệu khoa học đã công bố, nhằm cung cấp thêm các dữ liệu khoa học về loài dược liệu này, nghiên cứu thực hiện khảo sát các đặc điểm hình thái, thành phần hoá học và hoạt tính kháng vi sinh vật của cây Ngũ sắc.

Nghiên cứu đã xác định được các đặc điểm thực vật học của cây Ngũ sắc và thành phần hoá thực vật trong lá Ngũ sắc bao gồm flavonoid, alkaloid, polyphenol, tannin, coumarin, saponin, chất khử và tinh dầu. Các phân đoạn tách chất thu được có hoạt tính tốt nhất là cao ethyl acetat có tác dụng kháng S. aureus, MRSA, E. coli, P. aeruginosa với giá trị MIC tương ứng 125, 125, 500, 500 µg/mL; cao chloroform có tác dụng kháng T. rubrum, M. gypseum, T. mentagrophytes với giá trị MIC tương ứng 250, 250, 500 µg/mL. Các kết quả này tạo tiền đề ban đầu để phân lập, xác định cấu trúc hoá học của các chất có hoạt tính kháng khuẩn từ cao ethyl acetat và kháng nấm từ cao chlorofom.