Ảnh minh họa: Internet

Sâm Ngọc Linh (Panax vietnamensis) là loài thực vật đặc hữu ở Việt Nam, phân bố hẹp từ độ cao 1.500 m trở lên tại tỉnh Kon Tum và Quảng Nam. Sâm Ngọc Linh có rất nhiều hợp chất quý hiếm, bao gồm nhóm saponin và non-saponin, được chứng minh có giá trị dược liệu rất cao. Tuy nhiên, tình trạng khai thác quá mức các cá thể tự nhiên đã khiến sâm Ngọc Linh được đưa vào danh mục đỏ của Việt Nam. Vì vậy, bảo tồn, phục tráng và nhân rộng các quần thể sâm tự nhiên cũng như sâm nuôi cấy mô được xem là những giải pháp hữu hiệu nhằm cung cấp giống chuẩn cho công tác nghiên cứu và phát triển sâm Ngọc Linh. Tuy nhiên, trồng và phát triển tạo vùng nguyên liệu sâm Ngọc Linh trong thực tế vẫn chủ yếu dựa theo kinh nghiệm của người dân tộc, vì vậy gặp rất nhiều khó khăn. Quy trình trồng và chăm sóc sâm Ngọc Linh hiện nay hầu như chưa có một tiêu chuẩn cụ thể. Hơn nữa, việc tiếp cận nguồn giống sâm Ngọc Linh chuẩn là rất khó khăn, nhất là chuẩn bị vật liệu phục vụ cho các nghiên cứu. Mục tiêu của nghiên cứu này nhằm đánh giá ảnh hưởng của thời vụ, mật độ, phân bón đến khả năng sinh trưởng, phát triển, năng suất của củ sâm Ngọc Linh trong điều kiện dưới mái che. Từ đó, kết quả của nghiên cứu có thể đề xuất biện pháp kỹ thuật trồng hợp lý nhằm đem hiệu quả kinh tế cho cây sâm Ngọc Linh.

Nghiên cứu này đã sử dụng quần thể cây con giống sâm Ngọc Linh giống gốc một năm tuổi, cây giống gieo từ hạt, có hình thái tương đồng (1 lá kép màu xanh - xanh đậm, chiều cao thân khí sinh đạt 10 cm, 2 - 3 rễ chính với đường kính củ đạt 5 mm), được bảo tồn và chăm sóc tại Hợp tác xã Dược liệu thuộc xã Ngọc Lây, huyện Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum (14°58′22″Bắc 108°0′2″Đông, độ cao 1.700 m).

Thời điểm trồng có ảnh hưởng đáng kể đến sinh trưởng và phát triển của cây sâm Ngọc Linh tại Kon Tum. Trong đó, thời vụ trồng từ 15/08 được khuyến cáo là tốt nhất, tỷ lệ cây sống đạt 75,34%, cây sinh trưởng tốt, củ sâm 3 năm tuổi có chiều dài đạt 3,91 cm, đường kính đạt 2,31 cm và năng suất cá thể đạt 23,30 g/cây. Khoảng cách trồng mặc dù không có ảnh hưởng lớn đến các đặc điểm sinh trưởng nhưng tác động nhiều đến chất lượng củ của cây sâm Ngọc Linh tại Kon Tum. Khoảng cách trồng 30 × 30 cm là thích hợp nhất cho phát triển của củ, chiều dài có thể đạt 3,89 cm, đường kính đạt 2,60 cm. Chế độ phân bón có ảnh hưởng đáng kể đến sinh trưởng và phát triển của cây sâm Ngọc Linh tại Kon Tum. Với mức phân bón 80 tấn mùn núi + 12,500 kg phân hữu cơ vi sinh ủ hoai + 20 P2O5 + 60 K2O/ha và 80 tấn mùn núi + 15,000 kg phân hữu cơ vi sinh ủ hoai + 20 P2O5 + 80 K2O/ha cho hiệu quả tốt nhất. Củ sâm Ngọc Linh 3 năm tuổi có thể đạt chiều dài 4,19 - 4,48 cm, đường kính đạt 2,77 - 2,85 cm, năng suất cá thể đạt 31,18 - 32,05 g/cây.