Ảnh minh họa: Internet

Gốc tự do là một trong những nguyên nhân gây ra nhiều rối loạn ở trong cơ thể con người như xơ vữa động mạch, viêm khớp, thiếu máu cục bộ, tổn thương hệ thần kinh trung ương, đái tháo đường, bệnh Alzheimer, ung thư, lão hóa…. Các loại oxy phản ứng (ROS) và các dạng nitơ hoạt động (RNS) như là các chất oxy hóa thường xuyên nhất, có nguồn gốc từ quá trình trao đổi chất bình thường hoặc được tạo thành bởi bức xạ UV và các chất ô nhiễm khác. Quá trình oxy hóa là một trong những quá trình quan trọng nhất để tạo ra các gốc tự do trong thực phẩm, thuốc và thậm chí cả hệ thống sống. Chất chống oxy hóa là những chất có khả năng bảo vệ sinh vật khỏi tác động của stress oxy hóa do gốc tự do gây ra. Bên cạnh các chất chống oxy nội sinh, nhiều chất chống oxy hóa ngoại sinh được tìm thấy trong thực vật. Do có nguồn gốc tự nhiên, các chất chống oxy hóa từ tự nhiên có nhiều ưu điểm hơn các chất tổng hợp.

Polyphenol là các hợp chất chuyển hóa thứ cấp của thực vật như flavonoid, alkaloid và terpenoid, không chỉ có chức năng sinh lý mà còn có tác dụng tích cực đối với sức khoẻ của con người vì chúng có khả năng chống oxy hóa. Nhiều kết quả thử nghiệm cho thấy, chế độ ăn giàu polyphenol sẽ làm hạn chế sự xuất hiện stress oxy hóa và nhiều bệnh liên quan. Ngày nay, việc tìm kiếm các hợp chất tự nhiên có hoạt tính chống oxy hoá trở nên quan trọng vì tính ứng dụng cao trong việc hỗ trợ điều trị các rối loạn liên quan đến stress oxy hóa.

Chi Glycosmis là một chi lớn thuộc họ Cam (Rutaceae) với khoảng 50 loài đã được ghi nhận trên thế giới, phân bố chủ yếu ở phía nam và đông nam châu Á. Loài Cơm rượu hoa nhỏ (Glycosmis parviflora (Sims) Little) là một trong tổng số 21 loài thuộc chi Glycosmis đã được ghi nhận ở Việt Nam. Theo y học cổ truyền nước ta, loài này được dùng để trị ho, cảm mạo, ăn không tiêu và đầy bụng. Các nghiên cứu về thành phần hóa học đã cho thấy sự có mặt của các nhóm hợp chất như polyphenol, flavonoid và tinh dầu có trong cây Cơm rượu hoa nhỏ. Hoạt tính gây độc tế bào ung thư và ức chế kết tập tiểu cầu của loài này cũng đã được các nhà khoa học công bố.

Kết quả định tính sơ bộ của nhóm nghiên cứu về thành phần hóa học của loài này cho thấy nhóm chất flavonoid nói riêng và phenolic nói chung thể hiện dương tính rõ. Phenolic và flavonoid là hai nhóm chất có hoạt tính chống oxy hóa tốt nhờ khả năng trung hòa các gốc tự do. Do đó, chúng tôi đã tiến hành đánh giá hàm lượng phenolic tổng, flavonoid toàn phần và hoạt tính chống oxy hoá của cây Cơm rượu hoa nhỏ để có cơ sở tìm kiếm các hợp chất tự nhiên có hoạt tính chống oxy hóa tốt từ loài này.

Kết quả nghiên cứu lần đầu tiên cung cấp thông tin về hàm lượng phenolic tổng, flavonoid toàn phần và hoạt tính chống oxy hóa trên mô hình trung hòa gốc tự do DPPH của các cao chiết từ phần trên mặt đất loài G. parviflora. Trong đó, cao chiết ethyl acetat có hàm lượng phenolic tổng lớn nhất tương đương 147,47 ± 0,33 mg GAE/g cao và cao chiết n-hexane có hàm lượng flavonoid toàn phần lớn nhất tương đương 132,71, ± 0,14 mg QE/g cao. Đồng thời, phân đoạn ethyl acetat thể hiện khả năng chống oxy hóa đáng chú ý với IC50 = 36,36 ± 0,01 µg/mL.