Ảnh minh họa: Internet

Giống khoai tầng vàng (Colocasia esculenta (L.) Schott) là giống cây trồng truyền thống của dân tộc Mường, Dao tại huyện Thanh Sơn và Tân Sơn, Tân Lập, tỉnh Phú Thọ (Trịnh Thị Thanh Hương & cs., 2011). Khoai tầng vàng thuộc chi Colocasia, cùng chi với khoai sọ và khoai môn nên chúng mang nhiều đặc điểm hình thái giống nhau như kết cấu thân chính - thân giả, lá hình tim. Điểm khác biệt chủ yếu là ở củ, khoai tầng vàng cũng có củ cái to nặng như khoai môn, nhưng củ con xung quanh lại mọc theo tầng, loe ra như hình phễu. Vỏ củ có màu nâu sẫm như khoai sọ, ruột khoai có màu vàng nghệ, củ càng già sắc vàng càng đậm. Khi chế biến, khoai có màu vàng, bở mịn, dẻo quánh và thơm mùi đặc trưng. Đây là giống khoai có tiềm năng kinh tế để phục vụ cho mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh Phú Thọ (Đỗ Thị Kim Ngọc & cs., 2018). Khoai tầng vàng được canh tác và lưu giữ giống theo phương pháp truyền thống qua nhiều thế hệ nên giống khoai này hiện đang bị thoái hóa và cho năng suất thấp, mặt khác do hàm lượng dinh dưỡng cao trong củ nên sau khi thu hoạch, khoai bị thối hỏng rất nhanh, bắt đầu từ phần đáy củ rồi tiến dần lên cao (Trịnh Thị Thanh Hương & cs., 2011). Nghiên cứu cho thấy việc thối củ có nguyên nhân chủ yếu do nấm mốc chủng Athelia rolfsii gây ra. Một số giải pháp kỹ thuật để xử lý nguồn nấm mốc này bao gồm xử lý đất trồng, nguồn củ giống và bảo quản củ giống sau thu hoạch đã được đề xuất nhưng chưa xử lý được tận gốc vấn đề (Đỗ Thị Kim Ngọc & cs., 2018).

Để phục tráng các giống cây trồng đã bị thoái hóa do sinh sản vô tính và lưu giữ nguồn cây giống để chủ động trong sản xuất, kỹ thuật nhân giống vô tính bằng phương pháp nuôi cấy mô tế bào đã được nhiều nhóm nghiên cứu thực hiện và áp dụng thành công trên nhiều cây trồng, đặc biệt là trên đối tượng cây họ khoai môn - sọ. Malamug & cs. (1992) đã thành công trong việc tái sinh chồi từ callus cây khoai sọ; Chand & cs. (1998) đã công bố môi trường MS bổ sung 1mg/l Kinetin và 1mg/l α-NAA thích hợp cho việc nhân nhanh chồi khoai sọ in vitro; Việc tái sinh cây khoai sọ thông qua phương pháp tạo phôi vô tính cũng đã được nghiên cứu (Deo & cs., 2009); Janhangir (2012) cũng đã thành công khi điều khiển sự phát sinh cơ quan đối với các dòng khoai môn trong điều kiện in vitro. Tại Việt Nam, các dòng khoai môn - sọ bản địa cũng là đối tượng được chú ý nghiên cứu đặc biệt. Trần Thị Lệ (2009) đã xây dựng thành công quy trình nhân giống cây khoai môn in vitro, theo đó môi trường MS bổ sung BAP 10 mg/l + IBA 0,6 mg/l thích hợp cho việc nhân nhanh chồi. Đặng Trọng Lương (2011) đã công bố kết quả nuôi cấy mô tế bào trong nhân nhanh cây khoai môn Bắc Kạn. Quy trình nhân giống in vitro các giống khoai môn-sọ bản địa thu thập tại Lạng Giang, Sa Pa và Hòa Bình đã được Nguyễn Quang Thạch & cs. (2010) nghiên cứu thành công. Trần Thị Lệ & Trần Thị Triệu Hà (2013) cũng thành công trong việc nhân nhanh in vitro những giống khoai sọ thu thập tại Hà Tĩnh và Tây Nguyên.

Trên cơ sở các nghiên cứu đã công bố trên chi khoai môn - sọ, việc áp dụng công nghệ nuôi cấy mô tế bào thực vật để cải tiến phương pháp nhân giống, giữ giống và phục tráng giống khoai tầng vàng là rất phù hợp, đây là việc rất cấp bách và có ý nghĩa thiết thực.

Môi trường MS + 1,0 mg/l BAP + 6,5 g/l agar + 30 g/l sucrose, pH = 5,8 là môi trường tối ưu để nhân nhanh in vitro chồi khoai tầng vàng Phú Thọ. Môi trường MS + 0,3 mg/l α-NAA + 6,5 g/l agar + 30 g/l sucrose, pH = 5,8 thích hợp để ra rễ tạo cây hoàn chỉnh đối với chồi khoai tầng vàng Thú Thọ trong điều kiện in vitro. Cây khoai tầng vàng hoàn chỉnh được ra ngôi trên giá thể đất + xơ dừa hoai mục tỉ lệ 1:1 trong thời gian 4 tuần đủ điều kiện để đóng sang bầu lớn và trồng trên đồng ruộng.