Ảnh minh họa: Intetnet

Với nền khí hậu nóng ẩm đặc trưng, Việt Nam là nước có nhiều loài lan rừng đặc hữu đẹp và quý hiếm, trong đó có loài Lan Hoàng thảo kèn (Dendrobium lituiflorum Lindl.). Hiện nay, loài lan này đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng trong tự nhiên khi nạn phá rừng và khai thác quá mức ngày càng nghiêm trọng. Tuy nhiên ở nước ta, các nghiên cứu liên quan đến công tác lưu giữ, bảo tồn và nhân giống loài Lan Hoàng thảo kèn vẫn còn hạn chế. Với sự thành công của công nghệ nuôi cấy mô tế bào trong nhân giống in vitro, Lan Hoàng thảo kèn đã bước đầu được nghiên cứu nhân giống trong và ngoài nước (Das & Kumaria, 2008; Vyas & cs., 2009; Phạm Văn Lộc & Lê Thị Hoài Thương, 2016; Nguyễn Văn Việt, 2017). Thông qua hình thức nhân giống in vitro, cây lan Hoàng thảo kèn được nhân với số lượng lớn và có thể áp dụng nhân giống trên quy mô lớn (Nguyễn Văn Việt, 2017). Con đường nhân giống các loài lan nói chung và Lan Hoàng thảo kèn nói riêng thường thông qua con đường tái sinh cụm chồi (protocorm) nhờ bổ sung các chất điều tiết sinh trưởng trong môi trường nuôi cấy (Das & Kumaria, 2008; Nguyễn Văn Việt, 2017).

Để nâng cao khả năng phát triển của chồi từ cụm protocorm, kích thích phát triển thân lá rễ của chồi con Lan Hoàng Thảo, môi trường nuôi cấy thường được bổ sung các loại dịch hữu cơ như nước dừa, dịch nghiền quả chuối, khoai tây, mật ong, ngô, đu đủ (Islam & cs., 2003; Akter & cs., 2008; Gnasekaran & cs., 2010). Các dịch hữu cơ được biết đến là nguồn carbon tự nhiên có chứa nhiều các vitamin, chất xơ, hormone tự nhiên, protein và khoáng chất (Islam & cs., 2003). Hiện nay, trên đối tượng cây Lan in vitro Hoàng thảo Kèn có nguồn gốc từ Việt Nam chưa có nghiên cứu nào được tiến hành để xác định ảnh hưởng của các dịch chiết hữu cơ đến quá trình phát triển chồi. Trong nghiên cứu này, chúng tôi tiến hành xác định ảnh hưởng của một số chất hữu cơ đến sự phát triển của chồi con Lan Hoàng thảo kèn thể hiện qua sự phát triển thân lá (thể hiện qua chiều cao chồi), từ đó đề xuất môi trường nuôi cấy tối ưu nhằm rút ngắn thời gian nuôi cấy trong điều kiện in vitro.

Trên nền môi trường MS, bổ sung 50 g/l một trong các dịch hữu cơ như khoai tây, đậu xanh nảy mầm, chuối, củ đậu có tác động kích thích chồi in vitro lan Hoàng thảo kèn phát triển về chiều cao. Trong các dịch hữu cơ nghiên cứu, dịch hữu cơ khoai tây, củ đậu là hai dịch hữu cơ có hiệu quả hơn cả khi vừa kích thích tăng chiều cao lại vừa tăng khối lượng chồi trung bình của chồi in vitro. Bên cạnh đó, chúng tôi cũng nhận thấy kết hợp 50 g/l khoai tây với 10 g/l đậu xanh nảy mầm hoặc 50 g/l củ đậu với 0,5 g/l than hoạt tính cho kết quả kích thích sự phát triển chiều cao chồi tốt hơn khi bổ sung chỉ 50 g/l khoai tây hoặc 50 g/l củ đậu. Các kết quả của nghiên cứu này có thể được sử dụng trong nhân giống in vitro cây lan Hoàng thảo kèn nhằm rút ngắn thời gian tạo cây hoàn chỉnh cho chồi in vitro.