Ảnh minh họa: Intetnet
Nấm đầu khỉ (Hericium erinaceus (Bull.: Fr.) Pers.,) thuộc họ Hericiaceae, bộ Rusulales, lớp Agaricomycetes (Kirk & cs., 2008) là một trong những loại nấm ăn và nấm dược liệu được yêu thích nhất. Do chứa nhiều hoạt chất sinh học, nấm đầu khỉ được sử dụng phổ biến làm thuốc và thực phẩm chức năng trong điều trị bệnh ung thư (Gue & cs., 2006), chống oxi hóa (Chyi & cs., 2005), bệnh Alzheimer & Parkinson (Sokół, 2015).
Hai nhân tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh trưởng hệ sợi và hình thành quả thể nấm là môi trường dinh dưỡng và điều kiện nuôi trồng. Tuy nhiên, chỉ một số ít các nghiên cứu được thực hiện để tối ưu điều kiện dinh dưỡng và cơ chất nuôi trồng cho nấm đầu khỉ. pH và nhiệt độ tối ưu để hệ sợi nấm đầu khỉ sinh trưởng lần lượt là 5,8-6,2 (Grigansky & cs., 1999) và 25 ± 1°C (Nguyen Thi Bich Thuy & cs., 2018). Hệ sợi nấm đầu khỉ sinh trưởng tốt trong môi trường PGA bổ sung dịch chiết nấm (Nguyen Thi Bich Thuy & cs., 2018). Môi trường phù hợp để nhân giống cấp 2 nấm đầu khỉ là 99% thóc luộc và 1% CaCO3 (Nguyen Thi Bich Thuy & cs., 2018). Nấm đầu khỉ có thể được nuôi trồng theo phương pháp truyền thống trên gỗ khúc với ưu điểm đơn giản, không cần nhiều trang thiết bị. Tuy nhiên, nhược điểm chính của phương pháp này là thời gian nuôi trồng dài (Stamets & cs., 1993). Do đó, một số nghiên cứu đã được thực hiện để nuôi trồng nấm đầu khỉ trên bịch nhằm nâng cao năng suất và rút ngắn thời gian nuôi trồng. Cơ chất nuôi trồng nấm được sử dụng thường dựa trên các nguồn phế phụ phẩm nông nghiệp và công nghiệp sẵn có của từng quốc gia. Theo Zhang & cs. (2000), cơ chất phù hợp để nuôi trồng nấm đầu khỉ ở Trung Quốc là 55% lõi ngô, 20% bông, 20% cám mạch, 3% bột ngô, 1% CaCO3 và 1% đường. Độ ẩm cơ chất, ánh sáng và độ ẩm không khí cần thiết trong giai đoạn ra quả thể nấm đầu khỉ lần lượt là 50-70% (Stamets & cs., 1993), 200- 400lx và 85-95% (Wang & cs., 2002).
Ở Việt Nam, nuôi trồng nấm đầu khi còn gặp nhiều khó khăn về chất lượng giống và công nghệ nuôi trồng. Do đó, phát triển giá thể nuôi trồng phù hợp với điều kiện thực tiễn của nước ta đóng vai trò quan trọng, quyết định đến hiệu quả nuôi trồng. Bên cạnh đó, để tạo tiền đề cho các chương trình lai và chọn tạo giống nấm đầu khỉ cho năng suất cao, thiết lập môi trường cải tiến giúp rút ngắn thời gian nhân giống và nâng cao tốc độ sinh trưởng hệ sợi là việc làm cần thiết.
Điều kiện dinh dưỡng đóng vai trò quyếtđịnh đến tốc độ sinh trưởng và năng suất nuôi trồng nấm đầu khỉ. Dựa trên kết quả tối ưu nguồn carbon và nitrogen, tốc độ sinh trưởng nấm đầu khỉ được tăng lên khi hệ sợi phát triển trên môi trường cải tiến gồm: khoai tây 200g, glucose 20g, cao nấm men 5g và agar 15g cho một lít. Bổ sung chất phụ giá giúp tăng năng suất sinh học nấm đầu khỉ. Trong các chất phụ gia được nghiên cứu, cám ngô và cám gạo là hai chất phụ gia tối ưu nhất để nấm đầu khỉ cho năng suất sinh học cao (65-69%). |