Loài Hoàng tinh hoa trắng (Disporopis longifolia Craib.) là loài cây dạng thân thảo sống nhiều năm, ưa ẩm và ưa bóng, có chiều cao từ 0,5 đến 1,0 m hoặc hơn. Thân rễ (củ) mập gồm nhiều đốt nối với nhau, có sẹo lõm ở đầu. Thân khí sinh mọc đứng không phân nhánh, nhẵn, có những đốm tía ở gốc, lá mọc so le, không cuống, tạo thành mặt phẳng trên thân. Phiến lá hình bầu dục hai mặt nhẵn, hệ gân hình cung nổi rõ. Cụm hoa mọc lẻ ở kẽ lá gồm 5-10 hoa, có cuống dài gần 1 cm quả mọng gần hình cầu có 3 múi, khi chín màu xám bạc.

Hoàng tinh hoa trắng có giá trị dược liệu cao, phân bố tự nhiên tại một số tỉnh phía Bắc của Việt Nam và thường xuyên bị khai thác với trữ lượng lớn. Nghị định số 06/2019/NĐ-CP về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm đã xếp Hoàng tinh hoa trắng thuộc nhóm hạn chế khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại (nhóm II). Nhằm bảo tồn và phát triển loài dược liệu quý này cho địa phương, nhóm nghiên cứu của Trường đại học Hùng Vương đã thực hiện nghiên cứu khả năng nhân giống Hoàng tinh hoa trắng bằng hom củ.

Nghiên cứu gồm 02 thí nghiệm được thực hiện tại vườn ươm của Trường Đại học Hùng Vương, Việt Trì, Phú Thọ. Vật liệu sử dụng trong thí nghiệm là củ Hoàng tinh hoa trắng từ VQG Xuân Sơn, tỉnh Phú Thọ.

Thí nghiệm 1: Nghiên cứu ảnh hưởng của loại hom củ và giá thể đến khả năng nhân giống. Hom củ gồm 03 loại: non, bánh tẻ, già. Giá thể gồm 4 loại: 00% tầng đất mặt (tầng A); 90% tầng đất mặt + 10% phân vi sinh; 90% đất tầng mặt + 10% phân chuồng mục; 95% tầng đất mặt + 5% NPK (10:5:3).

Thí nghiệm 2: Nghiên cứu ảnh hưởng của chế độ che sáng đến khả năng nhân giống, gồm 4 công thức che sáng:  CT1: Không che sáng (ĐC); CT2: Che sáng 50%; CT3: Che sáng 75%; CT4: Che sáng 90%.

Hình thái của các loại củ giống Hoàng tinh hoa trắng tại VQG Xuân Sơn.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, sau 45 ngày thí nghiệm, hom củ bánh tẻ có ảnh hưởng tốt nhất đến khả năng nhân giống của Hoàng tinh hoa trắng. Tỷ lệ hom sống cao nhất đạt 86,7%, tỷ lệ bật chồi đạt 85,4%, tỷ lệ ra rễ đạt 84,6%, đạt trung bình 1,3 chồi/hom và 5,6 rễ/hom, chiều dài chồi và rễ trung bình đạt 5,6 cm và 9,3 cm. Loại hom củ già có khả năng nhân giống thấp nhất. Giá thể 90% đất + 10% phân chuồng mục có ảnh hưởng tốt nhất với tỷ lệ hom sống 88,9%, tỷ lệ hom bật chồi 81,7%, tỷ lệ ra rễ 81,9%, đạt trung bình 1,3 chồi/hom và 2,9 rễ/hom, chiều dài chồi và rễ trung bình đạt 5,2 cm và 8,6 cm.

Sau 120 ngày thí nghiệm, hom bánh tẻ và giá thể 90% đất + 10% phân chuồng mục có ảnh hưởng lớn nhất khả năng nhân giống của Hoàng tinh hoa trắng. Đối với hom bánh tẻ, tỷ lệ sống của chồi đạt 86,7%, chiều cao cây trung bình đạt 39,1 cm, đạt 6,3 lá/cây, tỷ lệ xuất vườn đạt 74,1%; Giá thể 90% đất + 10% phân chuồng mục có tỷ lệ sống của chồi đạt 85,9%, chiều cao cây trung bình đạt 41,3 cm, đạt 6,9 lá/cây, tỷ lệ xuất vườn đạt 84,4%. Cây giống thuộc hom củ bánh tẻ và giá thể 90% đất + 10% phân chuồng mục khỏe, mập màu xanh. Chế độ che sáng có ảnh hưởng đến khả năng nhân giống của Hoàng tinh hoa trắng sau 120 ngày thí nghiệm, chế độ che sáng 75% có ảnh hưởng tốt nhất, với tỷ lệ hom sống đạt 88,62%, tỷ lệ bật chồi đạt 89,38%, chiều cao cây 39,7 cm, số lá 7,1 lá/cây, tỷ lệ xuất vườn 79,32%, cây chồi mập, khỏe, sinh trưởng tốt.