Do tác động của biến đổi khí hậu, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 120-CP, 2017 về phát triển bền vững đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) ứng phó biến đổi khí hậu, trong đó định vị lại vai trò và vị trí sản xuất lúa – gạo vùng ĐBSCL theo thứ tự ưu tiên là đứng hàng thứ ba sau thủy sản và cây ăn quả.

Cánh đồng mênh mông ở đồng bằng sông Cửu Long (Ảnh minh họa – Nguồn Internet)

Thực hiện tiến trình chuyển dịch và giảm đất lúa nêu trên là cả quá trình và thử thách rất lớn. Trong đó nghiên cứu về dự báo thị trường và sử dụng nguồn lực sản xuất lúa vùng hiệu quả là nền tảng khoa học quan trọng để Bộ Nông nghiệp và PTNT suy xét, sử dụng phát triển chính sách theo kế hoạch trên. Thời gian qua, mô hình dự báo cung cầu và thị trường lúa – gạo của Việt Nam thường dựa vào OECD, IRRI, FAO để phát triển lúa – gạo Việt Nam và đã được một số kết quả nhất định. Tuy vậy, để chọn được mô hình hiệu quả thì rất khó khăn vì một số lý do: Số liệu và thông tin dự báo phải dài hạn; Quy mô thông tin phải rộng và bao phủ nhiều quốc gia sản xuất và tiêu thụ lúa gạo trong phạm vi toàn cầu; Mô hình dự báo đáng tin cậy và khả thi cao qua cách tiếp cận,…

Mục tiêu của việc nghiên cứu là định hướng thị trường sản xuất lúa gạo đặc sản và gạo trắng hạt dài của vùng đến năm 2030 qua dự báo cung – cầu hai dòng sản phẩm này trên phạm vi thương mại toàn cầu. Xác định lợi thế so sánh và cạnh tranh của hai dòng sản phẩm đã được dự báo qua chỉ số chi phí nguồn lực DRC (Domestic Resource Cost) trong lợi thế sản xuất lúa – gạo phẩm cấp chất lượng có lợi thế ở vụ đông xuân của vùng. Tiếp đến đề xuất các chính sách cần quan tâm liên quan về cạnh tranh thị trường và sử dụng nguồn lực trong sản xuất lúa cho hai dòng sản phẩm gạo có lợi thế vùng đồng bằng sông Cửu Long trong tương lai.

Nông dân thu hoạch lúa trên cánh đồng (Ảnh minh họa – Nguồn Internet)

Dựa vào mô hình dự đoán lúa gạo toàn cầu đến năm 2028 để định vị phân khúc thị trường. Đồng thời xác định lợi thế cạnh tranh sản xuất lúa vùng theo phân khúc thị trường dự báo qua chỉ số nguồn lực cạnh tranh nội địa (DRCR) trong khung phân tích chính sách (PAM analysis) trong vụ lúa đông xuân 2017-2018. Kết quả đã chỉ ra rằng sản xuất lúa - gạo vùng đồng bằng sông Cửu Long cần đặc biệt quan tâm phát triển thị trường gạo thơm đặc sản chất lượng cao với khoảng 14% tổng lượng và 9% tổng giá trị và gạo trắng hạt dài khoảng 19% về tổng lượng và 20% tổng giá trị trong thương mại gạo toàn cầu. Chỉ số DRCR cho phẩm cấp gạo thơm đặc sản là 0,481 và gạo trắng hạt dài thơm nhẹ là 0,618 đều < 1, chứng tỏ rằng sử dụng nguồn lực nội địa trong cạnh tranh lúa gạo trong hai phẩm cấp gạo này đều có tiềm năng rất lớn trong cạnh tranh thương mại toàn cầu. Vì thế, ngành nông nghiệp cần quan tâm đến phát triển hai phẩm cấp gạo thơm đặc sản và gạo tráng hạt dài thơm nhẹ trong chiến lược và kế hoạch xây dựng, nâng cấp chuỗi và tổ chức sản xuất theo lợi thế so sánh của địa phương trồng lúa của vùng.