Ảnh minh họa: Internet

Gạo là lương thực chính cung cấp cho hơn nữa dân số trên thế giới. Tuy nhiên, ngoài việc tăng năng suất thì chất lượng gạo cũng là một trong những chỉ tiêu cần thiết để đáp ứng nhu cầu của thị trường (Nguyễn Ngọc Đệ, 2008; Chen và cs., 2013). Chất lượng gạo bao gồm nhiều đặc tính như hình thái, tỷ lệ xay chà, đặc tính nấu ăn và hàm lượng dinh dưỡng (Nguyễn Ngọc Đệ, 2008; Chen và cs., 2013). Trong đó, đặc tính bạc bụng dù không ảnh hưởng đến phẩm chất gạo (Nguyễn Ngọc Đệ, 2008; Liu & cs., 2009) nhưng nó lại ảnh hưởng đến thị hiếu của người tiêu dùng (Nguyễn Ngọc Đệ, 2008; Chen và cs., 2013; Yu và cs., 2015).

Trong sản xuất lúa, có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến năng suất và phẩm chất hạt gạo như mùa vụ trồng, đặc tính di truyền của giống, vị trí hạt trên bông lúa (Nguyễn Thành Tâm & Nguyễn Diệu Tánh, 2012), liều lượng phân bón và nhiệt độ,… (Nguyễn Ngọc Đệ, 2008; Zhou và cs., 2014; Wang và cs., 2015). Trong đó, yếu tố nhiệt độ ảnh hưởng rất lớn đến các chỉ tiêu năng suất và phẩm chất. Nhiệt độ cao sẽ làm tăng tỷ lệ hạt bạc bụng (Wang và cs., 2015; Zhou và cs., 2014) và giảm tỷ lệ gạo nguyên. Zhou và cs. (2014) đã nghiên cứu cho thấy tỷ lệ gạo nguyên của vụ Đông Xuân cao hơn vụ Hè Thu 10%. Ngoài ra, nhiệt độ cao giai đoạn chín (khoảng 20 ngày sau khi trổ) sẽ làm tăng tỷ lệ hạt bạc bụng (Ishimaru và cs., 2009; Wakamatsu và cs., 2007). Nhiệt độ cao ảnh hưởng đến khả năng vào chắc của hạt lúa nên làm ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng của hạt lúa (Peng và cs., 2004). Xuất phát từ những yếu tố trên, đề tài nghiên cứu nhằm tìm ra thời vụ và thời điểm thu hoạch lúa IR50404 cho năng suất và chất lượng cao nhất.

Mùa vụ ảnh hưởng đến các chỉ tiêu thành phần năng suất, tỷ lệ gạo lức nguyên và tỷ lệ bạc bụng của giống lúa IR50404. Xuống giống vào vụ 2 cho các chỉ tiêu về số bông/bụi và trọng lượng 1.000 hạt lớn nhất nhưng lại cho số hạt chắc/bông và tỷ lệ hạt chắc thấp nhất. Xuống giống vụ 1 cho tỷ lệ gạo lức nguyên thấp nhất và tổng tỷ lệ hạt bạc bụng ở vụ cao nhất. Thời điểm thu hoạch không ảnh hưởng đến các chỉ tiêu về số bông/bụi nhưng ảnh hưởng đến tỷ lệ hạt chắc và số hạt chắc/bông của giống lúa IR50404. Trong đó, thu hoạch lúa lúc chín hoàn toàn cho số hạt chắc/bông và tỷ lệ hạt chắc tốt nhất. Giống lúa IR50404, thu hoạch lúc lúa chín hoàn toàn cho tỷ lệ gạo lức nguyên thấp nhất và tỷ lệ gạo lức nguyên tốt nhất khi thu hoạch lúc lúa chín 85-95%. Tỷ lệ hạt bạc bụng cấp 9 thấp nhất khi thu hoạch lúc có 85% số hạt trên bông chín. Đối với giống lúa IR50404 thời điểm xuống giống vào vụ 2 và thu hoạch lúc lúa chín 85% sẽ cho các chỉ tiêu về thành phần năng suất và phẩm chất tốt hơn các thời điểm xuống giống và các thời điểm thu hoạch khác.