Ảnh minh họa: Internet

Lúa là loài cây trồng có tính miên trạng, một đặc điểm quan trọng của hạt thóc ảnh hưởng rất lớn đến việc sản xuất lúa, đó là sự ngủ nghỉ của hạt thóc. Sự ngủ nghỉ của hạt thóc tuỳ thuộc vào đặc điểm của loại hạt giống, mùa vụ và điều kiện lúc thu hoạch. Sự ngủ nghỉ hạt giống có thể gây ra bởi sự hiện diện của các chất ức chế nảy mầm (sự cân bằng của axit abscisic /axit gibberellic), vỏ hạt không thấm nước hoặc phôi kém phát triển (Baskin, 2001). Sự ngủ nghỉ của hạt giống là điều kiện thuận lợi và cũng đồng thời là điều kiện bất thuận bởi nếu hạt thóc không có thời gian ngủ nghỉ thì sẽ rất dễ bị nảy mầm trên bông nếu gặp thời tiết thuận lợi, ngược lại nếu thời gian ngủ nghỉ kéo dài thì những hạt giống mới thu hoạch không thể dùng làm giống ngay được. Mỗi một giống lúa có thời gian miên trạng khác nhau, tùy vào đặc tính của hạt như: Độ dày vỏ trấu, kích thước hạt… Do đó, cần có phương pháp xử lý miên trạng phù hợp để làm tăng tỷ lệ nảy mầm của hạt lúa. Các phương pháp đã được khuyến cáo để phá vỡ tình trạng ngủ nghỉ và tăng cường sự nảy mầm là các chất điều chỉnh tăng trưởng như GA3 (axit gibberellic) và IAA (axit indoleatic) (Gallardo và cs., 2002; Hilhorst, & Karssen, 1992); các hóa chất như KNO3 (kali nitrat), HNO3 (Hartmann, Krobb, &Mollwo, 1997) và phương pháp xử lý nước nóng (Lam Dong Tung& Edralina P. Serrano, 2011)…

Các biện pháp điều chỉnh thời điểm ngủ nghỉ và tăng cường độ nảy mầm có thể giúp giảm khối lượng lúa giống và tăng năng suất cho các giống lúa ở đồng bằng sông Cửu Long. Một số giống lúa phổ biến vùng đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) hiện nay gồm: Jasmine 85, IR 50404, OM 5451, OM 6976 và ĐS1.

Khi hạt gạo nảy mầm làm gia tăng hàm lượng các thành phần chức năng như: GABA, tocotrienols, chất xơ, kẽm, sắt và kali… Trong đó, GABA là chất có nhiều lợi ích cho con người như giúp giảm stress, cân bằng huyết áp đối với những người cao huyết áp, giảm cholesterol xấu trong máu, ổn định đường huyết, ức chế tăng trưởng tế bào ung thư. Quá trình nảy mầm làm gia tăng hàm lượng GABA, tăng gấp 10 lần so với gạo trắng đã qua xay xát và gấp 4 lần gạo lứt (Shoichi & Yukihiro, 2004).

Hiện tại chưa thấy có báo cáo về sự ảnh hưởng của các biện pháp kỹ thuật nhằm kiểm soát trạng thái ngủ nghỉ và cải thiện tỉ lệ nảy mầm của các giống lúa trên. Do vậy đề tài nghiên cứu được thực hiện nhằm mục đích xác định được phương pháp phá miên trạng phù hợp, từ đó khuyến cáo phương pháp phá miên trạng nhằm rút ngắn thời gian xử lý và tăng tỷ lệ nảy mầm. Việc tăng tỷ lệ nảy mầm sẽ tiết kiệm được giống và chi phí cấy dặm góp phần tăng năng suất cây trồng, ngoài ra sức sống cây mầm gia tăng giúp cây trồng có thể chống lại một số điều kiện bất lợi của môi trường. Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần làm cơ sở khoa học cho các công trình nghiên cứu về tính miên trạng của hạt giống lúa, đồng thời làm cơ sở thực tế cho việc ngâm ủ hạt giống trước khi gieo sạ.

Kết quả trắc nghiệm mầm sống và xác định thời gian miên trạng của 5 giống lúa phổ biến tại vùng ĐBSCL cho thấy giống OM 5451 thuộc nhóm miên trạng rất yếu, OM 6976 và IR 50404 thuộc nhóm miên trạng yếu, giống Jasmine 85 thuộc nhóm miên trạng trung bình, riêng giống ĐS1 thuộc nhóm miên trạng rất mạnh. Việc xử lý miên trạng trước khi gieo có tác động thúc đẩy sự nảy mầm ở tất cả các giống trong thí nghiệm. Xử lý GA3 phần lớn thúc đẩy sự nảy mầm của hầu hết 5 giống lúa thí nghiệm, đạt được sự nảy mầm tối đa trong điều kiện xử lý thí nghiệm. Kết quả nghiên cứu cho thấy phương pháp phá miên trạng bằng GA3 ở nồng độ 60 mg/L thời gian ngâm 12 giờ và 24 giờ có thể thay thế cho phương pháp sấy 50 o C trong 5 ngày. Ngoài ra, kết quả nghiên cứu cho thấy hàm lượng GABA trong gạo mầm giống ĐS1 bị ảnh hưởng bởi các nồng độ của GA3 trong nước ngâm và đạt giá trị cao nhất là 484,2 mg/kg ở nồng độ 60 mg/L.