Chương trình Giáo dục phổ thông Chương trình tổng thể (CTGDPTTT) do Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) công bố tháng 12/2018 thể hiện quan điểm đổi mới giáo dục phổ thông một cách toàn diện từ cấp tiểu học đến bậc trung học phổ thông. Một trong những điểm mới so với chương trình giáo dục phổ thông hiện hành là dạy học hướng đến phát triển các phẩm chất và năng lực cho học sinh (HS), trong đó các năng lực cốt lõi và năng lực chuyên môn được đề cập đến một cách cụ thể và tường minh. Từ định hướng này của CTGDPTTT, chương trình các môn học đã được xây dựng lại toàn bộ từ mục tiêu, yêu cầu cần đạt, nội dung, phương pháp (PP) dạy học và đánh giá nhằm đạt được yêu cầu đã được đặt ra (Bộ GD&ĐT, 2018). Chương trình giáo dục phổ thông môn Ngữ văn (tháng 12/2018), ngoài quy định về yêu cầu cần đạt đối với từng năng lực (đọc, viết, nói và nghe) cũng định hướng về PP giảng dạy. Theo đó, cần dạy cho HS cách học, tự học và nhiệm vụ của giáo viên (GV) không phải truyền thụ nữa mà là hướng dẫn, giám sát và hỗ trợ. Cụ thể là trong giảng dạy, GV cần khơi gợi, tận dụng vốn kinh nghiệm và vốn hiểu biết đã có của HS để tổ chức cho HS tự khám phá, điều chỉnh, kiểm soát và bổ sung kiến thức cho bản thân. Thêm vào đó, Chương trình cũng khuyến khích GV tổ chức cho HS trao đổi, tranh luận, đặt câu hỏi cho mình và cho bạn khi học đọc, viết (Bộ GD&ĐT, 2018).

Giảng dạy hội thoại (reciprocal teaching: RT) được Palinscar (1982); Palinscar and Brown (1984) đề cập đến đầu tiên dựa trên nền tảng mô hình chuyển giao kĩ năng, mô hình đọc tương tác và lí thuyết dạy đọc hiểu văn bản. Đây là một PP dạy học theo nhóm được xây dựng bằng các chuỗi hội thoại để dạy HS các kĩ thuật đọc hiểu gồm dự đoán, đặt câu hỏi, làm sáng tỏ và tóm tắt. Trung tâm (at the heart) của PP này là các đoạn hội thoại giữa GV và HS/nhóm HS được GV thiết kế để đọc và thảo luận về văn bản. Trước khi bắt đầu đoạn hội thoại, GV thường giới thiệu 4 kĩ thuật đọc trực tiếp và cách đánh giá hiệu quả thực hành của cá nhân HS để các em nỗ lực và có động cơ thực hiện. Sau đó, ở mỗi kĩ thuật đọc, GV làm mẫu và hướng dẫn HS thực hành các kĩ thuật đọc này trong suốt tiến trình đọc. Các kĩ thuật đọc hiểu này giúp HS hiểu mục đích của việc đọc, kích hoạt kiến thức nền, tập trung sự chú ý vào những nội dung quan trọng, phê bình đánh giá văn bản, kiểm soát tiến trình hiểu, đưa ra các suy đoán và kiểm tra các suy đoán này dựa trên những suy luận có căn cứ trong quá trình đọc.

Tổ chức dạy đọc bằng PP giảng dạy hội thoại theo mô hình chuyển giao kĩ năng đã được bàn đến từ rất lâu trong các nghiên cứu về dạy đọc trên thế giới. Oczkus (2003) xem PP giảng dạy hội thoại như một công cụ quyền năng (powerful) giúp HS gia tăng khả năng đọc hiểu bằng cách dạy HS bốn kĩ thuật đọc (dự đoán, đặt câu hỏi, làm sáng tỏ và tóm tắt) và chuyển giao các kĩ thuật đọc này đến HS bằng cách hỗ trợ thông qua chiến thuật nói lớn hoặc các phiếu học tập. PP này vận dụng vào dạy đọc trong bối cảnh của Việt Nam hiện nay một mặt đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông, dạy cách học và qua đó phát triển các năng lực chuyên môn cho HS, thể hiện sự sáng tạo của mỗi GV trong giảng dạy, mặt khác góp thêm tư liệu tham khảo về PP dạy đọc phát triển năng lực đọc cho HS tiểu học. Tuy nhiên, để tổ chức dạy đọc cho HS theo tiến trình này, bản thân GV cần trang bị thêm các kĩ năng đọc hiểu, kĩ năng ứng xử tình huống, kĩ năng thiết kế bài giảng và tổ chức dạy học và kiến thức liên ngành, kiến thức về loại thể, thể loại văn bản. Đây vừa là yêu cầu cần đạt vừa là kĩ năng cần có để có thể tổ chức dạy đọc cho HS theo định hướng mới.
Nghiên cứu do tác giả Trịnh Thị Hương - Khoa sư phạm trường Đại học Cần Thơ thực hiện.