Ảnh minh họa.
Nghiên cứu về vòng đời và sự phát triển cá thể trong đó có giai đoạn phôi chưa thật sự được chú trọng và tập trung nghiên cứu của nhiều nhà khoa học. Quan sát quá trình phát triển phôi và ấu trùng là yếu tố quan trọng trong quá trình sản xuất giống, làm cơ sở cho sự tác động của các biện pháp kỹ thuật phù hợp nhằm tác động đến chất lượng cá giống cũng như các chất bổ sung thức ăn, môi trường ương nuôi phù hợp cho cá bố mẹ, phôi, ấu trùng và cá bột, cá con. Cá khoang cổ yên ngựa là một trong những loài cá phân bố tự nhiên tại vùng biển Việt Nam, cùng với sự suy thoái của các rạn san hô – như rừng nhiệt đới dưới biển – đồng nghĩa với ngôi nhà chung của các sinh vật rạn biến mất dẫn đến sự suy giảm đáng kể số lượng cá ngoài tự nhiên bên cạnh việc lặn thu gom phục vụ cho nhu cầu xuất khẩu làm cảnh được thực hiện đã và đang tiếp tục diễn ra. Điều tất yếu dẫn đến là sự suy giảm quần đàn cá trong tự nhiên. Việc nghiên cứu quá trình phát triển phôi và ấu trùng, tạo tiền đề cho các nghiên cứu thử nghiệm sinh sản nhân tạo nhằm từng bước phát triển và làm chủ công nghệ sinh sản nhân tạo cá, tạo cơ sở cho việc xuất khẩu chủ động cá khoang cổ yên ngựa khai thác từ tự nhiên gây suy thoái nguồn lợi là việc làm cần thiết.
Phôi cá khoang cổ yên ngựa - Amphiprion polymnus (Linnaeus, 1978) được cá bố mẹ đẻ và thụ tinh trong điều kiện nhân tạo. Phôi được thu từ 3 cặp cá bố mẹ đã được thuần dưỡng và sinh sản nhân tạo trong từng bể kính theo từng cặp, các bể có hệ thống lọc sinh học tuần hoàn. Trong các bể có đặt các giá thể dùng làm tổ cho cá sinh sản (lọ hoa, viên gạch, san hô chết, vỏ ốc ...) có thể tích bể 500L/bể. Cá bố mẹ có kích thước ≥ 11,7cm và khối lượng ≥ 33,83g. Quan sát quá trình phát triển phôi bằng cách thu ngẫu nhiên 10 trứng/ lần và đưa vào phòng thí nghiệm đặt trong một cốc thủy tinh có sục khí. Trứng được quan sát từ thụ tinh đến 8 ngày sau khi nở. Ổ trứng tiếp tục được các cặp cá bố mẹ chăm sóc cho đến khi nở thành cá con trong các bể nuôi. Phôi được quan sát ngay khi cá bố mẹ đẻ và thụ tinh trong các bể thí nghiệm có giá thể. Nhấc các giá thể được cá đẻ trứng vào đưa nhẹ lên phía gần trên mặt. Sử dụng dao lam khẽ tách các phôi ra khỏi giá thể; sử dụng pipet nhựa đưa phôi vào trong các cốc thủy tinh và quan sát trong phòng thí nghiệm. Phôi luôn đặt trong cốc thủy tinh thể tích 2L được sục khí 24/24 và quan sát, mô tả quá trình phát triển phôi và ấu trùng. Đặt phôi trên đĩa cầu lõm hoặc lam kính và quan sát dưới các loại kính phù hợp. Lần lượt quan sát, xác định thời gian, đặt phôi lại trong cốc thủy tinh để tiếp tục sử dụng cho những lần quan sát sau. Cá khoang cổ yên ngựa là loài đẻ trứng dính, cá bố mẹ chăm sóc phôi và ấu trùng trong suốt giai đoạn ấp trứng, vì vậy, thường xuyên loại bỏ các phôi quan sát trong điều kiện phòng thí nghiệm bị chết hoặc dị hình bằng cách thu phôi đang được cá bố mẹ ấp trong bể kính để tiếp tục xác định quá trình phát triển của phôi và ấu trùng. Hình ảnh về sự phát triển phôi thai được thực hiện trong khoảng thời gian 5 phút trong 24 giờ đầu tiên, vào khoảng thời gian 10-15 phút vào ngày thứ 2, thứ 3 sau khi thụ tinh và khoảng 30 phút cho đến khi trứng nở. Việc phân chia các giai đoạn phát triển trứng, ấu trùng dựa trên sự phân chia các giai đoạn phát triển của các xương [1, 3-4,]. Ngoài ra, mô tả các bước phát triển trong mỗi giai đoạn còn tham khảo các nghiên cứu phát triển phôi cá xương và cá khoang cổ [1-5, 9-10,12-14]. Phôi cá được quan sát bằng kính soi nổi Olympus SZ61 có độ phóng đại tối đa: 14 đến 90 lần kính hiển vi soi ngược CKX41. Chụp ảnh bằng máy ảnh kỹ thuật số Canon EOS 650D. Quá trình phát triển phôi diễn ra hoàn toàn trong màng phôi, kích thước phôi không đổi trong suốt quá trình phát triển cho đến khi cá con nở, vì vậy chỉ cần đo kích thước khi bắt đầu quan sát. Đo kích thước phôi bằng trắc vi thị kính kính soi nổi có độ chính xác 1µm.
Cá đẻ trứng trên các giá thể là các vật dụng được đặt sẵn trong bể đẻ trong điều kiện nuôi dưỡng nhân tạo. Cá bố mẹ chăm sóc phôi và ấu trùng trong suốt quá trình ấp nở. Các quá trình quan sát được thực hiện trong điều kiện phòng thí nghiệm ở nhiệt độ 27–28ºC; độ mặn 33-34‰. Nghiên cứu mô tả sự phát triển phôi và ấu trùng của cá KCLYN từ trứng thụ tinh đến khi phôi nở được phân chia theo các giai đoạn phát triển của cá xương. Giai đoạn kích hoạt trứng đánh dấu bằng sự xuất hiện 1 tế bào ở cực động vật (1h30’ sau thụ tinh). Giai đoạn phân cắt, khối noãn hoàng giữ nguyên không tham gia quá trình phân cắt, quá trình phân cắt trứng chỉ diễn ra ở khu vực đĩa phôi nằm phía cực động vật, chia nguyên phôi bào thành 64 phôi bào trên đĩa phôi (5h20’ sau thụ tinh). Kết thúc giai đoạn phôi nang là bằng sự biến mất của eo thắt và các tế bào phôi mọc phủ che một phần noãn hoàng (18h15’ sau thụ tinh). Cuối giai đoạn phôi vị, tấm thần kinh hình thành và chồi mắt xuất hiện tại cực động vật (1 ngày 3h20’ sau thụ tinh). Sau đó các cơ quan và hệ thần kinh, tuần hoàn, tiêu hóa, bài tiết dần được hình thành và tiếp tục hoàn thiện sau khi cá nở (7 ngày 5h20’).
|