Bản đồ vị trí các trạm thu mẫu trên kênh NL-TN.
Kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè (NL-TN) là hệ thống thoát nước chính tự nhiên cho nhiều lưu vực thuộc các quận nội thành thành phố Hồ Chí Minh (Tân Bình, Gò Vấp, Phú Nhuận, Bình Thạnh, quận 3 và quận 1) đổ ra sông Sài Gòn. Hệ thống này có lưu vực khoảng gần 3.000 ha, chiều dài dòng chính của kênh là 9.470 m, các chi lưu có chiều dài tổng cộng 8.716 m (Chi cục Bảo vệ Môi trường thành phố Hồ Chí Minh, 2013). Cùng với sự phát triển không ngừng của thành phố, môi trường kênh NL-TN ngày càng ô nhiễm trầm trọng. Năm 2003, dự án “Vệ sinh môi trường lưu vực Nhiêu Lộc - Thị Nghè” bằng vốn vay 317 triệu USD của Ngân hàng Thế giới đã cải tạo lòng kênh và quản lý được nguồn xả thải dọc kênh và mở ra cơ hội mới để tái sinh dòng kênh cảnh quan cho đô thị thành phố Hồ Chí Minh.
Mặc dù công tác cải tạo kênh đã giúp phục hồi đàn cá trong kênh, nhưng thời gian qua cũng xuất hiện hiện tượng cá chết hàng loạt vào các tháng đầu mùa mưa ở kênh. Hiện chưa có các nghiên cứu liên quan để giải quyết vấn đề trên. Nghiên cứu về sự biến động sinh khối phiêu sinh thực vật (PSTV) trên kênh có thể giúp lý giải các ảnh hưởng mang tính cộng hưởng gây ra sự thiếu hụt ôxy vào một số thời điểm trong kênh, vì PSTV có vai trò kiến tạo năng suất sơ cấp của thủy vực và gây tiêu hao ôxy lớn khi xảy ra hiện tượng tảo nở hoa (Wetzel, 2001).
Nghiên cứu sự biến động sinh khối PSTV và hàm lượng ôxy hòa tan (DO) trên kênh NL-TN nhằm cung cấp cơ sở dữ liệu để quản lý các điểm yếu về hàm lượng DO giúp bảo vệ và quản lý đàn cá trên kênh, đồng thời tìm hiểu mối tương quan giữa sự biến động chị thi sinh khối PSTV liên quan đến sự thiếu hụt DO trên kênh.
Nghiên cứu được thực hiện trong suốt chu kỳ một năm, với sáu đợt thu mẫu vào các tháng 1, 3, 5, 7, 9 và 11 năm 2015. Nghiên cứu đã phân vùng kênh NL-TN theo ba đoạn, đầu kênh, giữa kênh và cuối kênh với chín trạm thu mẫu. Mẫu được thu đại diện cho các thời điểm thủy triều cao nhất và thấp nhất trong tháng. Kết quả cho thấy sinh khối PSTV đạt cao nhất ở đoạn cuối kênh (5,2-6,1 gDW/m3) và thấp nhất ở đoạn đầu kênh (4,4-4,9 gDW/m3), tuy nhiên không có mối tương quan giữa sinh khối PSTV cao và DO xuống thấp vào sáng sớm theo không gian. Xét theo khía cạnh thời gian, sinh khối PSTV đạt cao nhất vào tháng 7 (6,9 gDW/m3) và thấp nhất vào tháng 9 (3,5 gDW/m3), tuy nhiên không có mối tương quan giữa sinh khối PSTV và DO theo thời gian. Như vậy việc quan trắc sinh khối PSTV với tần suất 2 tháng/lần là chưa có hiệu quả trong dự báo tương quan biến động của chỉ số này với sự thiếu hụt DO nhằm mục đích quản lý đàn cá. Xét theo biến động thủy triều, các mức nước lớn và nước ròng ảnh hưởng có ý nghĩa lên sự khác biệt sinh khối trung bình năm của PSTV. Xét riêng khía cạnh DO, mức DO xuống thấp nhất vào thời điểm sáng sớm của tháng 5 khi nước ròng, trùng hợp với hiện tượng cá chết nhiều trên kênh vào đầu mùa mưa, đặt ra yêu cầu cần quan trắc và quản lý DO thường xuyên vào các thời điểm dễ xảy ra nguy cơ thiếu hụt DO để quản lý đàn cá. |