Hóa chất có thể bị rò rỉ trong bất kỳ giai đoạn nào từ khâu khai thác (hoặc nhập khẩu) và xử lý, sản xuất và sử dụng cho đến khi thải loại, dẫn đến nhiều nguy cơ đối với sức khỏe người lao động. Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) ước tính vào năm 2005, khoảng 440.000 người trên toàn thế giới tử vong do phơi nhiễm nghề nghiệp với các chất độc hại. Tại Việt Nam, tổng cộng có 28 bệnh nhân nhiễm (BNN) được bảo hiểm, trong đó có 12 bệnh do hóa chất gây ra, chiếm khoảng 42%. Theo số liệu thống kê không đầy đủ, tính đến năm 2008, cả nước có 1.804 trường hợp mắc BNN do hóa chất được bảo hiểm, chiếm 7,5% so với tổng số trường hợp BNN được bảo hiểm.
Chương trình quốc gia về an toàn, vệ sinh lao động giai đoạn 2011 - 2015 xác định ngành sản xuất hoá chất là ngành có nhiều vấn đề về sức khỏe, vệ sinh và an toàn lao động, cần được tăng cường cung cấp các dịch vụ y tế lao động cơ bản (BOHS). Tuy nhiên, tỉ lệ các cơ sở sản xuất được cung cấp đẩy đủ các dịch vụ BOHS còn rất thấp, hàng năm chỉ có khoảng 10% các đơn vị thuộc ngành gửi báo cáo an toàn vệ sinh lao động (ATVSLĐ) về các cơ quan quản lý.
Trong các nhóm dịch vụ thuộc BOHS, đo kiểm môi trường lao động (MTLĐ) đóng vai trò quan trọng trong phát hiện các yếu tố tác hại nghề nghiệp và quản lý các nguy cơ đối với sức khỏe người lao động. Kết quả MTLĐ là cơ sở để phát hiện sự có mặt các yếu tố tác hại nghề nghiệp nơi làm việc, từ đó đưa ra các biện pháp ATVSLĐ cần được thực hiện và đề xuất các loại BNN cần được khám phát hiện. Nghiên cứu được thực hiện với mục tiêu mô tả thực trạng và khó khăn trong cung cấp dịch vụ đo kiểm môi trường lao động tại các cơ sở sản xuất hoá chất trong 3 năm từ năm 2009 đến năm 2011 tại Việt Nam nhằm khuyến nghị các giải pháp cải thiện việc cung cấp dịch vụ này cho các doanh nghiệp hóa chất tại Việt Nam.
Nghiên cứu được tiến hành với phương pháp nghiên cứu mô tả cắt ngang, kết hợp định lượng và định tính tại các Trung tâm YTLĐ tỉnh (bao gồm 55 Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh và 8 Trung tâm bảo vệ sức khoẻ người lao động và môi trường tỉnh) trên cả nước và 4 công ty sản xuất hóa chất. Thời gian nghiên cứu từ tháng 5 tới tháng 12 năm 2012.
Kết quả nghiên cứu cho thấy: Chỉ có trên 50% trong số 356 cơ sở sản xuất hóa chất (CS SXHC) của 34 tỉnh thành đã có báo cáo được đo MTLĐ. Dịch vụ đo kiểm môi trường lao động được cung cấp chủ yếu bởi các trung tâm Y tế dự phòng hoặc Trung tâm Bảo vệ sức khoẻ người lao động và môi trường các tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương, hơn 80% số cơ sở này được đo kiểm MTLĐ bởi các trung tâm YTLĐ tỉnh. Chỉ có 64,7% các trung tâm YTLĐ tỉnh có tiến hành đo kiểm yếu tố hóa chất trong môi trường lao động các CSSXHC, trong đó đa số sử dụng phương pháp đo nhanh chưa đáp ứng các tiêu chuẩn hiện hành về đánh giá MTLĐ. Các trung tâm YTLĐ tỉnh gặp nhiều khó khăn trong thực hiện đo kiểm MTLĐ. Năng lực của trung tâm YTLĐ tỉnh trong cung cấp dịch vụ đo kiểm MTLĐ còn hạn chế do thiếu nhân lực chung và nhân lực được đào tạo chuyên sâu về hóa chất, thiếu trang thiết bị về đo kiểm MTLĐ. Thêm vào đó, các văn bản quy định chưa hỗ trợ việc thực hiện các dịch vụ này và trung tâm YTLĐ không có chức năng thanh tra xử lý vi phạm về quản lý MTLĐ. Qua nghiên cứu cho thấy cần tăng cường năng lực đo kiểm MTLĐ của các trung tậm YTLĐ bằng cách xây dựng các tài liệu tập huấn, triển khai đào tạo năng lực chuyên môn về xét nghiệm hóa chất, quản lý nguy cơ hóa chất, bổ sung các thiết bị xét nghiệm và tạo các kênh liên hệ để các trung tâm tuyến tỉnh có thể gửi các mẫu hóa chất lên các trung tâm tuyến trên để phối hợp phân tích. Ngoài ra cần có chế tài thanh tra kiểm tra thực hiện các quy định về quản lý sức khỏe người lao động và MTLĐ.Tăng cường phối hợp liên ngành trong thanh tra kiểm tra ATVSLĐ. |