Tháng 5/2024, hai diễn viên lồng tiếng người Mỹ là Paul Skye Lehrman và Linnea Sage đã đệ đơn kiện công ty công nghệ AI Lovo Inc. tại Tòa án Quận Nam New York. Họ cáo buộc Lovo đã sử dụng trái phép giọng nói của mình để huấn luyện mô hình giọng nói nhân tạo, sau đó thương mại hóa các mẫu giọng đó dưới tên “Kyle Snow” và “Sally Coleman” – mà không có sự đồng thuận từ phía họ.

Theo đơn kiện, Lovo đã tiếp cận Lehrman và Sage qua các nền tảng tự do (freelance) để đặt hàng ghi âm với mục đích “học thuật”. Tuy nhiên, sau đó, các bản ghi âm này đã được dùng để huấn luyện mô hình AI và bán sản phẩm giọng nói tổng hợp mà không hề thông báo hay trả thù lao cho các chủ sở hữu giọng nói.

Tranh chấp pháp lý: Ranh giới mong manh giữa sáng tạo và xâm phạm

Vụ việc lập tức gây xôn xao dư luận công nghệ và pháp lý bởi nó chạm đến một câu hỏi nhức nhối: Liệu việc sử dụng bản ghi giọng nói của con người để huấn luyện AI có vi phạm bản quyền hoặc quyền cá nhân hay không?

1. Giọng nói có được bảo hộ bản quyền?

Theo luật bản quyền Hoa Kỳ, giọng nói con người không phải là đối tượng trực tiếp được bảo hộ, nhưng bản ghi âm giọng nói có thể được bảo vệ nếu nó thể hiện một mức độ sáng tạo nhất định. Trong trường hợp này, phía nguyên đơn lập luận rằng bản ghi họ thực hiện là sản phẩm sáng tạo độc lập, không chỉ là thông tin thô.

Tòa án bước đầu đã bác bỏ cáo buộc vi phạm bản quyền, cho rằng giọng nói AI tạo ra không giống hệt bản ghi gốc và không đủ yếu tố sao chép. Tuy nhiên, tòa vẫn để ngỏ khả năng nguyên đơn bổ sung hồ sơ, làm rõ việc việc sử dụng bản ghi âm trong quá trình đào tạo AI có thể vi phạm quyền của người sáng tạo bản gốc – một lập luận chưa từng được tòa án Mỹ phán quyết trước đây.

2. Quyền công khai giọng nói (Right of publicity)

Đáng chú ý, tòa cho phép vụ kiện tiếp tục với cáo buộc vi phạm quyền công khai giọng nói theo Luật Dân sự New York. Đây là quyền cá nhân kiểm soát việc sử dụng tên, hình ảnh, giọng nói của mình cho mục đích thương mại.

Lovo bị cho là đã khai thác giọng nói nhân tạo “sao chép” từ bản ghi gốc để tiếp thị sản phẩm, quảng cáo, và bán quyền sử dụng – mà không có bất kỳ thỏa thuận hợp pháp nào. Điều này cấu thành hành vi thương mại hóa trái phép quyền cá nhân.

Tác động đến ngành công nghệ AI và voice cloning

Vụ kiện Lovo không chỉ là một tranh chấp dân sự đơn lẻ, mà còn là cột mốc quan trọng trong cuộc đối thoại toàn cầu về đạo đức và pháp lý của AI.

1. Không thể “lách luật” bằng cái mác công nghệ

Các công ty công nghệ không thể đơn giản tuyên bố rằng sản phẩm tạo ra bởi AI là “mới” để phủi bỏ trách nhiệm pháp lý. Nếu dữ liệu huấn luyện có nguồn gốc từ nội dung sáng tạo được bảo hộ hoặc yếu tố nhận dạng cá nhân, họ vẫn có nghĩa vụ xin phép và đền bù thích đáng.

2. Vùng xám giữa bản quyền và dữ liệu huấn luyện

Hiện tại, luật bản quyền ở hầu hết quốc gia chưa đưa ra quy định rõ ràng về việc sử dụng dữ liệu có bản quyền trong huấn luyện mô hình AI. Tuy nhiên, xu hướng hiện nay – như vụ kiện của NY Times với OpenAI hay Getty Images với Stability AI – cho thấy các tác giả và chủ sở hữu nội dung đang chủ động đòi hỏi sự minh bạch và quyền lợi chính đáng từ các doanh nghiệp AI.

Vụ kiện giữa các diễn viên lồng tiếng và Lovo Inc. là một trong những vụ đầu tiên đặt ra ranh giới pháp lý trong việc huấn luyện AI bằng dữ liệu có yếu tố nhận dạng cá nhân. Kết quả cuối cùng – dù ra sao – cũng sẽ góp phần định hình tương lai của quyền sở hữu trí tuệ trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.

Trong bối cảnh AI ngày càng len lỏi vào mọi lĩnh vực, từ giọng nói, hình ảnh, văn bản đến thậm chí là cảm xúc, việc xây dựng một hệ sinh thái pháp lý vững chắc là điều cấp thiết để đảm bảo công bằng, minh bạch và bền vững cho tất cả các bên liên quan.