Để hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của Quảng Trạch I, cần đặt dự án này trong bối cảnh phát triển kinh tế và xã hội của khu vực. Sau sự kiện sáp nhập địa giới hành chính vào ngày 1/7/2025, tỉnh Quảng Trị đã trở thành một cực tăng trưởng công nghiệp trọng điểm của khu vực Bắc Trung Bộ. Sự phát triển mạnh mẽ của các khu kinh tế, cảng biển và chuỗi đô thị ven biển đã kéo theo nhu cầu tiêu thụ điện năng tăng nhanh, ước tính khoảng 12-15% mỗi năm. Đặc biệt, trong mùa khô năm 2023, khi miền Bắc đối mặt với tình trạng thiếu điện cục bộ và phải huy động dầu chạy máy phát điện với chi phí gấp 4-5 lần so với than, bài học về an ninh năng lượng càng trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết. Một hệ thống điện vững mạnh không thể chỉ dựa vào "ý trời" (năng lượng mặt trời và gió), mà cần có các nguồn điện ổn định như nhiệt điện than.

Tuy năng lượng tái tạo đang bùng nổ, nhưng vấn đề thiếu ổn định và thiếu quán tính hệ thống của điện gió và mặt trời vẫn là một yếu tố quan trọng cần giải quyết. Khi lưới điện gặp sự cố, những nguồn năng lượng này không đủ khả năng duy trì tần số 50Hz. Lúc này, Quảng Trạch I với các tổ máy tuabin nặng hàng trăm tấn, quay ổn định 3.000 vòng/phút, sẽ đóng vai trò là "bộ đệm" vật lý, giúp duy trì sự ổn định của hệ thống điện miền Trung, không để xảy ra tình trạng rã lưới.

Nhà máy Quảng Trạch I, với công suất 1.403 MW, khi đi vào hoạt động đầy đủ, sẽ cung cấp khoảng 8,4-9 tỷ kWh mỗi năm, tương đương với lượng điện tiêu thụ của hàng triệu hộ gia đình. Đây là nguồn điện nền quan trọng, giúp giảm tải cho hệ thống truyền tải điện 500kV Bắc - Nam. Hơn nữa, dự án này còn đóng góp tích cực vào ngân sách của tỉnh Quảng Trị, ước tính khoảng 1.200 tỷ đồng mỗi năm, từ đó thúc đẩy sự phát triển hạ tầng và an sinh xã hội trong khu vực.

Công nghệ Siêu tới hạn và cam kết môi trường

Một trong những câu hỏi lớn xung quanh dự án Quảng Trạch I là liệu việc vận hành một nhà máy nhiệt điện than mới có mâu thuẫn với cam kết Net Zero mà Chính phủ Việt Nam đã đưa ra tại COP26? Câu trả lời nằm ở công nghệ tiên tiến mà nhà máy này áp dụng: công nghệ Siêu tới hạn (Ultra-Supercritical - USC).

Với lò hơi vận hành ở nhiệt độ lên tới 600-610°C và áp suất 269 bar, công nghệ USC giúp hiệu suất chuyển đổi nhiệt - điện đạt từ 45-47%, giảm đáng kể lượng than tiêu thụ. Điều này đồng nghĩa với việc mỗi kWh điện chỉ tiêu tốn khoảng 280g than, thấp hơn nhiều so với mức 350g của các nhà máy cũ, qua đó giảm thiểu lượng than nhập khẩu và tác động môi trường.

Mặc dù vậy, một trong những mối quan tâm lớn vẫn là vấn đề khí thải. Để giải quyết điều này, Quảng Trạch I được trang bị hệ thống xử lý khí thải hiện đại, bao gồm công nghệ khử lưu huỳnh (SOx), khử Nitơ (NOx) và lọc bụi, bảo đảm phát thải luôn trong giới hạn quy định. Các lãnh đạo dự án đã mời lãnh đạo tỉnh và các sở ngành tham quan các nhà máy khác như Vĩnh Tân 4 và Thái Bình để kiểm chứng công nghệ xử lý môi trường, qua đó xóa bỏ mọi lo ngại về tác động của nhà máy đến môi trường.

Tự hào về sự trưởng thành của đội ngũ kỹ sư Việt Nam

Không chỉ là niềm tự hào về công nghệ tiên tiến, Quảng Trạch I còn là minh chứng cho sự trưởng thành của đội ngũ kỹ sư và công nhân Việt Nam. Dự án này đã tạo ra cơ hội lớn cho các kỹ sư Việt Nam khi họ được tham gia trực tiếp vào các hạng mục thi công quan trọng như kết cấu lò hơi, tua-bin, và hệ thống bồn bể. Một cột mốc đáng chú ý là sự tham gia của Tổng công ty Xây dựng Số 1 (CC1) trong vai trò tổng thầu EPC, đánh dấu bước tiến lịch sử khi một doanh nghiệp Việt Nam tham gia trực tiếp vào vai trò này.

Ông Đỗ Thành Tài, Giám đốc Ban Quản lý Dự án Điện 2 (EVNPMB2), cho biết quá trình "vừa học vừa làm" giúp đội ngũ kỹ sư trong nước không chỉ nắm vững công nghệ mà còn trực tiếp giám sát và đảm bảo an toàn khi vận hành. Lực lượng nhân sự đã được đào tạo tại các nhà máy lớn như Vĩnh Tân 4, Nghi Sơn trước khi quay về làm việc tại Quảng Trạch I.

Lộ trình chuyển đổi và cam kết bền vững

Dù nhiều người lo ngại rằng nhiệt điện than sẽ trở thành gánh nặng trong thời kỳ chuyển đổi xanh, lãnh đạo EVNPMB2 đã đưa ra một lộ trình rõ ràng cho sự chuyển đổi năng lượng tại Trung tâm Điện lực Quảng Trạch. Sau Nhiệt điện Quảng Trạch I, EVN dự định đầu tư vào hai dự án điện khí là Quảng Trạch 2 và Quảng Trạch 3, sử dụng công nghệ LNG sạch và thân thiện với môi trường. Bên cạnh đó, Quảng Trạch I cũng có kế hoạch chuyển đổi nhiên liệu vào năm 2050, bao gồm khả năng đốt kèm sinh khối hoặc Amoniac, từ đó vẫn duy trì được cơ sở hạ tầng hiện có mà vẫn đảm bảo mục tiêu phát thải ròng bằng 0.

Hướng tới phát triển bền vững

Nghị quyết 55-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đặt ra mục tiêu phát triển năng lượng bền vững, đồng bộ và hiệu quả. Quảng Trạch I chính là hình mẫu cho sự phát triển năng lượng "đi bằng hai chân", vừa đảm bảo an ninh năng lượng trước mắt bằng nguồn điện nền tảng công nghệ cao, vừa chuẩn bị nền tảng cho quá trình chuyển đổi xanh lâu dài. Khi Tổ máy 1 hòa vào lưới điện quốc gia trong tháng 12, đó không chỉ là tin vui cho tỉnh Quảng Trị mà còn là minh chứng cho bản lĩnh và sự khẳng định rằng Việt Nam có thể phát triển bền vững mà không đánh đổi môi trường để lấy kinh tế.