Ảnh minh họa: Internet

Bệnh đái tháo đường là một rối loạn chuyển hoá phổ biến, đặc trưng bởi tình trạng gia tăng glucose máu mạn tính, gây ra những bất thường trong chuyển hoá carbohydrate, lipid và protein dẫn đến tổn thương đa cơ quan (Baynest, 2015). Trong bối cảnh tỷ lệ mắc bệnh gia tăng nhanh chóng, các biến chứng liên quan, đặc biệt là những ảnh hưởng tiêu cực đến hệ tiêu hoá như viêm loét dạ dày và tá tràng, ngày càng trở thành thách thức lớn trong việc điều trị và quản lí bệnh (Owu & ctg., 2012). Các biến chứng tiêu hoá ở bệnh nhân đái tháo đường bắt nguồn từ sự kết hợp của nhiều yếu tố: rối loạn thần kinh phế vị, bất thường tế bào kẽ Cajal và suy giảm hoạt tính Nitric Oxide Synthase (nNOS) trong tế bào thần kinh, dẫn đến liệt dạ dày và chậm làm rỗng dạ dày (Young & ctg., 2020). Bên cạnh đó, rối loạn bài tiết acid dạ dày làm tăng nguy cơ viêm loét niêm mạc, tạo điều kiện cho tổn thương tiến triển (Osama & ctg., 2023). Nghiên cứu của Yaseen và cộng sự (2022) chỉ ra rằng 55% bệnh nhân đái tháo đường tuýp 2 nhiễm Helicobacter pylori (H. pylori) có biểu hiện loét dạ dày - tá tràng, cao hơn đáng kể so với nhóm không mắc đái tháo đường (42%) (Osama & ctg., 2023; Yaseen & ctg., 2022). Đáng chú ý, mức độ tổn thương niêm mạc và tần suất tái phát ở nhóm đái tháo đường cũng nghiêm trọng hơn, phản ánh mối liên hệ giữa tăng đường huyết, suy giảm miễn dịch và độc lực của vi khuẩn. Mặc dù kiểm soát đường huyết tối ưu là nền tảng để phòng ngừa biến chứng, việc đạt được mục tiêu này gặp nhiều trở ngại do cơ chế bệnh lí phức tạp của đái tháo đường. Các phương pháp điều trị hiện tại cần đồng thời giải quyết rối loạn thần kinh tự chủ, bất thường bài tiết acid, và nhiễm khuẩn H. pylori. Tuy nhiên, hiệu quả điều trị thường bị hạn chế do sự đa dạng trong đáp ứng của bệnh nhân và thiếu các liệu pháp đặc hiệu nhắm vào cơ chế bệnh sinh.

Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu và ứng dụng các dược liệu tự nhiên để hỗ trợ điều trị đái tháo đường ngày càng thu hút sự quan tâm của cộng đồng khoa học trên toàn thế giới. Cây đu đủ đực (Carica papaya L.) là một trong những dược liệu truyền thống được biết đến với nhiều tiềm năng sinh học. Nhiều nghiên cứu trước đây đã chứng minh các bộ phận như lá và hạt có nhiều tác dụng dược lí, bao gồm khả năng hạ glucose máu, kháng khuẩn, kháng viêm và chống oxy hoá. Đặc biệt, các hoạt chất sinh học như flavonoid, saponin, tannin, alkaloid và glycoside trong đu đủ đã được chứng minh có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát glucose máu, bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do gốc tự do và ức chế các enzyme liên quan đến quá trình tiêu hoá carbohydrate (Owu & ctg., 2012). Mặc dù các công trình nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào lá và hạt đu đủ, trong khi hoa đu đủ đực - một phần quan trọng của cây - chưa được khai thác đầy đủ về tác dụng dược lí tiềm năng. Trong y học cổ truyền, hoa đu đủ đực cũng được sử dụng với nhiều mục đích khác nhau. Tuy nhiên vẫn còn thiếu các nghiên cứu khoa học có hệ thống để chứng minh một cách rõ ràng cơ chế và tác động của hoa đu đủ đực lên các biến chứng do đái tháo đường gây ra, đặc biệt là trên hệ tiêu hoá.

Vì vậy, nghiên cứu này không chỉ bổ sung thông tin quan trọng về tác dụng của hoa đu đủ đực mà còn mở ra hướng đi mới trong việc sử dụng các dược liệu tự nhiên để hỗ trợ điều trị đái tháo đường và ngăn ngừa các biến chứng tiêu hoá. Kết quả từ nghiên cứu này hứa hẹn mang lại những giá trị thực tiễn, góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân mắc đái tháo đường.

Kết quả nghiên cứu cho thấy nước sắc hoa đu đủ đực, đặc biệt ở nồng độ 22.22 mg/mL, thể hiện tác dụng bảo vệ dạ dày chuột nhắt trắng cái bị đái tháo đường do Streptozotocin, tương đương với Metformin. Tác dụng này được ghi nhận qua việc cải thiện hình thái đại thể (giảm tích khí/nước) và cấu trúc mô học (tăng sinh niêm mạc, giảm thoái hoá tế bào). Kết quả này cung cấp cơ sở khoa học để tiếp tục nghiên cứu sâu về cơ chế và tiềm năng ứng dụng của nước sắc hoa đu đủ đực trong hỗ trợ điều trị các bệnh lí dạ dày liên quan đến đái tháo đường.