Trong đó, bệnh khảm lá sắn được xem là bệnh nguy hiểm nhất trên toàn cầu, do ít nhất 11 loại virus thuộc chi Begomovirus gây ra; bệnh có thể làm giảm năng suất củ sắn từ 20% đến 95% (Bisimwa và cs., 2015; Legg và cs., 2015).

Trước năm 2015, bệnh khảm lá sắn ở châu Á chủ yếu ghi nhận tại tiểu lục địa Ấn Độ và nguyên nhân liên quan đến hai begomovirus: virus khảm lá sắn Sri Lanka (Sri Lankan cassava mosaic virus - SLCMV) và virus khảm lá sắn Ấn Độ (Indian cassava mosaic virus - ICMV) (Saunders và cs., 2002; Dutt và cs., 2005). Năm 2015, bệnh được phát hiện ở Campuchia và xác định do SLCMV gây ra (Wang và cs., 2016); tại thời điểm công bố khoa học gần đây, SLCMV được xem là loài Begomovirus stanleyi (danh pháp loài trước năm 2023 là SLCMV). Virus lây lan nhanh sang Việt Nam, ghi nhận đầu tiên tại Tây Ninh năm 2017 (Uke và cs., 2018) và tiếp tục mở rộng tại các vùng trồng sắn. Đặc điểm quan trọng là SLCMV không truyền qua hạt giống và không truyền bằng tiếp xúc cơ học, nhưng lan qua hom giống và qua bọ phấn (Bemisia tabaci) theo phương thức bán bền vững (Legg và cs., 2015; Uke và cs., 2022).

Tại Việt Nam, cho đến nay vẫn còn thiếu các nghiên cứu theo hướng hệ thống về dịch tễ bệnh khảm lá sắn cũng như việc xác định thành phần begomovirus gây bệnh đến thời điểm điều tra. Vì vậy, nghiên cứu này được thực hiện nhằm đánh giá hiện trạng bệnh tại các vùng trồng sắn trọng điểm, xác định các yếu tố dịch tễ liên quan đến sự phát sinh và khẳng định nguyên nhân gây bệnh. Kết quả điều tra đồng ruộng năm 2022 cho thấy bệnh khảm lá sắn xuất hiện ở 10/12 tỉnh điều tra với mức độ phổ biến trung bình 70,4%; các chỉ tiêu TLB, CSB và mật độ bọ phấn trưởng thành trung bình lần lượt là 75,4%; 2,80 và 2,51 con/cây. Phân tích thống kê chỉ ra rằng giống sắn ảnh hưởng đến TLB, CSB và mật độ bọ phấn; tuổi cây tác động đến CSB; cây trồng từ hom nhiễm cho CSB cao hơn so với cây bị nhiễm chỉ bằng bọ phấn; mật độ bọ phấn trưởng thành có tác động nhẹ đến TLB nhưng không ảnh hưởng đến CSB. Kiểm tra 507 mẫu lá sắn bằng PCR và phân tích trình tự 15 mẫu virus đã khẳng định Begomovirus stanleyi (virus khảm lá sắn Sri Lanka) là tác nhân duy nhất gây bệnh khảm lá sắn tại Việt Nam tính đến thời điểm điều tra.