Sony vừa giới thiệu loại cảm biến camera hình vuông độ phân giải lên đến hơn 100 megapixel, vốn dành cho công nghiệp. Tuy nhiên động thái này đang khiến giới công nghệ tò mò vì cảm biến vuông có thể mở đường cho kiểu chụp quay mới trong smartphone và thiết bị thực tế ảo.

Sony vốn là hãng sản xuất cảm biến camera lớn nhất thế giới, cung cấp cho cả thị trường máy ảnh, điện thoại lẫn công nghiệp. Lần này họ tung ra dòng cảm biến IMX927 với điểm nổi bật là hình dáng "vuông thực", tức cảm biến có cùng chiều ngang và chiều dọc, tạo ra khung hình tỷ lệ 1:1. Con số kỹ thuật nghe có vẻ khô, nhưng ý nghĩa khá thú vị: lần đầu tiên cảm biến vuông được thương mại hóa một cách bài bản và không còn là thứ dành riêng cho thiết bị đặc thù trong phòng thí nghiệm.

Hiện tại lứa cảm biến vuông này chủ yếu dùng cho camera trong nhà máy. Các hệ thống kiểm tra chip, màn hình hay robot công nghiệp không quan tâm đến tỷ lệ ảnh 3:2 hay 4:3 vốn đi theo chuẩn nhiếp ảnh truyền thống. Với cảm biến vuông, việc nhận diện vật thể trong nhiều góc và nhiều hướng đơn giản hơn, không cần xoay hình nhiều và tiết kiệm thời gian xử lý. Đây là lý do Sony làm sản phẩm này cho công nghiệp trước, vì ứng dụng thực tế khá rõ ràng.

Điều khiến cộng đồng công nghệ bắt đầu chú ý là cảm biến vuông lại xuất hiện đúng thời điểm nội dung video trên mạng xã hội và thiết bị đeo bước vào giai đoạn bùng nổ. Video hiện nay không còn chỉ ở dạng ngang cho YouTube, mà còn dạng dọc cho TikTok và Reels. Thậm chí video vuông và video không gian (spatial video) phục vụ thiết bị thực tế ảo cũng bắt đầu xuất hiện. Với cảm biến vuông, nhà sản xuất có thể cắt khung ra theo nhiều hướng mà không bị thiếu thông tin, giảm hiện tượng mất góc khi chuyển đổi giữa dọc, ngang hoặc vuông.

Nếu nhìn sang điện thoại, những tin đồn về iPhone 17 dùng cách xử lý "vuông hóa" camera trước đã xuất hiện trong năm vừa qua. Apple chưa sử dụng cảm biến vuông vật lý, nhưng đã cho phép người dùng quay theo nhiều hướng mà không cần xoay máy nhiều. Đây là dấu hiệu thị trường đang dần tách khỏi khuôn mẫu chụp ảnh truyền thống để phục vụ nhu cầu sáng tạo nội dung. Sự trùng hợp giữa Sony làm cảm biến vuông cho công nghiệp và Apple thử nghiệm tính năng vuông trên smartphone khiến nhiều người đặt câu hỏi: liệu vài năm nữa flagship có chuyển sang cảm biến vuông?

Khả năng không phải là quá xa vời. Hệ sinh thái XR và camera dành cho robot đang phát triển mạnh. Các nhà sản xuất smartphone cũng phải chiều ý người dùng trong thời kỳ video dọc, họp trực tuyến và nội dung mạng xã hội. Khi video có quá nhiều tỷ lệ khung hình khác nhau, việc ép cảm biến vào chuẩn ngang hay dọc trở nên cứng nhắc. Vuông bỗng trở thành lựa chọn trung hòa khi có thể tách ra nhiều hướng mà không mất dữ liệu.

Tất nhiên, cảm biến vuông lên smartphone còn phụ thuộc hàng loạt yếu tố như kích thước module camera, nhiệt, pin và chi phí. Không phải thị trường sẽ thay đổi trong "một đêm". Nhưng việc Sony mang cảm biến vuông ra thị trường công nghiệp là tín hiệu đáng chú ý. Trong quá khứ, nhiều công nghệ camera như cảm biến xếp lớp hay chống méo chuyển động đều xuất phát từ ứng dụng công nghiệp trước, rồi mới rơi xuống thiết bị tiêu dùng sau vài năm.

Có thể xem lần ra mắt này như bước khởi động cho một thay đổi âm thầm trong ngành camera. Sau hơn một thế kỷ bị chi phối bởi tỷ lệ ảnh phục vụ nhiếp ảnh và truyền hình, cảm biến đang dần chuyển sang phục vụ nhu cầu của máy móc, thực tế ảo và nội dung số. Khi đó câu hỏi không còn là "ảnh đẹp" theo chuẩn cũ, mà là "ảnh linh hoạt" theo chuẩn mới. Và cảm biến vuông là một lời gợi mở đáng để theo dõi trong những năm tới.