Ảnh minh họa: Internet

Thông tre lá ngắn (Podocarpus pilgeri Foxw., 1907) là loài cây lá kim bản địa quý hiếm, phân bố hẹp tại các vùng núi cao thuộc khu vực Đông Bắc Việt Nam và một số tỉnh phía Nam Trung Quốc. Tại Việt Nam, loài này được xếp hạng Sẽ nguy cấp (VU) trong Sách đỏ Việt Nam (2007) do quần thể suy giảm và môi trường sống bị chia cắt (Lê Mộng Chân & Lê Thị Huyên, 2000). Loài cây này không chỉ mang giá trị cao về khoa học và bảo tồn nguồn gen, mà còn sở hữu tiềm năng kinh tế lớn (cung cấp gỗ, cây cảnh) cũng như giá trị sinh thái trong công tác phục hồi rừng tại các lập địa nghèo dinh dưỡng.

Tại Quảng Ninh, qua các đợt khảo sát gần đây, thông tre lá ngắn được ghi nhận phân bố rải rác với mật độ thấp tại Vườn Quốc gia Yên Tử và Khu Bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn – Kỳ Thượng (Dương Trung Hiếu, 2020; Tổng cục Lâm nghiệp – Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, 2010). Mặc dù sở hữu tiềm năng phát triển lớn, các nghiên cứu hiện nay về loài này chủ yếu tập trung vào đặc điểm thực vật học hoặc phân bố; trong khi đó, các dẫn liệu về kĩ thuật gây trồng, đặc điểm lâm học và tăng trưởng còn rất hạn chế. Sự thiếu vắng các quy trình kỹ thuật gieo ươm và gây trồng chuẩn hóa đã làm hạn chế hiệu quả của các mô hình thử nghiệm hiện nay.

Nhằm khắc phục những hạn chế trên, nghiên cứu tiến hành thiết lập các mô hình thí nghiệm sử dụng nguồn giống được gieo ươm từ hạt thu hái tại các cây mẹ tuyển chọn trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh (bao gồm: Vườn Quốc gia Yên Tử, Khu Bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn – Kỳ Thượng và xã Đường Hoa). Mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá hiện trạng, thử nghiệm các mô hình gây trồng và bước đầu xây dựng mô hình dự báo tang trưởng, từ đó đề xuất các biện pháp kĩ thuật lâm sinh phù hợp cho loài thông tre lá ngắn tại Quảng Ninh.

Nghiên cứu kĩ thuật gây trồng và đánh giá sinh trưởng của thông tre lá ngắn trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn quan trọng. Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần hoàn thiện cơ sở dữ liệu về sinh thái và sinh trưởng của loài, mà còn tạo căn cứ đề xuất các quy trình kĩ thuật phù hợp, khả thi; từ đó hỗ trợ công tác bảo tồn nguồn gen và phát triển rừng bằng loài cây bản địa quý hiếm này. Đồng thời, việc áp dụng mô hình toán học dự báo sinh trưởng (Gompertz, Mitscherlich) trong 5 năm đầu sẽ giúp đánh giá triển vọng phát triển rừng trồng, cung cấp cơ sở khoa học cho công tác quy hoạch và quản lí rừng tại địa phương.

Nghiên cứu về kĩ thuật gây trồng và đánh giá sinh trưởng bước đầu của loài thông tre lá ngắn (Podocarpus pilgeri Foxw., 1907) tại tỉnh Quảng Ninh đã đạt được một số kết quả quan trọng sau. Về lựa chọn lập địa: Kết quả điều tra sinh thái cho thấy thông tre lá ngắn có khả năng sinh trưởng tốt tại các lập địa là đất feralit đỏ vàng, có tầng đất dày ≥ 50 cm, thoát nước tốt, nằm ở độ cao dưới 1.000 m so với mực nước biển, và có độ pH trung bình (5,6–6,5). Đây là cơ sở khoa học để quy hoạch vùng gây trồng tập trung cho loài cây quý hiếm này trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh. Về hiệu quả mô hình trồng: Sau 12 tháng theo dõi, cả hai mô hình trồng thuần loài trên đất trống và trồng làm giàu dưới tán rừng đều cho tỉ lệ sống cao (≥85%). Tuy nhiên, xét về tính bền vững và khả năng giảm thiểu rủi ro sinh học (sâu bệnh, thiên tai), mô hình trồng làm giàu dưới tán rừng tự nhiên được đánh giá có triển vọng hơn trong giai đoạn ban đầu. Mô hình dưới tán giúp giảm cường độ ánh sáng trực xạ và duy trì độ ẩm ổn định, tạo điều kiện thích nghi an toàn hơn cho cây con, đặc biệt khi loài này được xếp vào nhóm cây ưa bóng trong giai đoạn non. Về dự báo sinh trưởng: Mô hình hàm Gompertz với các tham số đã được xác định có khả năng mô tả và dự báo sinh trưởng về chiều cao (H) và đường kính cổ rễ (D0) của thông tre lá ngắn trong 5 năm đầu tại khu vực nghiên cứu một cách tin cậy hơn so với hàm Mitscherlich. Kết quả dự báo này là căn cứ khoa học quan trọng để ước tính năng suất và xây dựng kế hoạch quản lí, chăm sóc rừng trồng.

Trên cơ sở các kết quả đạt được, nghiên cứu đã đề xuất được bộ giải pháp kĩ thuật lâm sinh toàn diện từ khâu chọn lập địa, làm đất, đến mật độ và bón lót, góp phần hoàn thiện quy trình kĩ thuật gây trồng cho loài thông tre lá ngắn tại Quảng Ninh, phục vụ mục tiêu bảo tồn và phát triển rừng bền vững.