Theo dữ liệu quan trắc và các mô hình dự báo khí hậu cho thấy, hệ thống ENSO đang chuyển từ trạng thái La Nina sang trung tính và có khả năng cao chuyển sang El Nino trong giai đoạn từ tháng 6- 8/2026, với xác suất 80- 90%; sau đó, có thể tiếp tục phát triển, đạt cường độ trung bình đến mạnh vào cuối năm 2026. Thậm chí không loại trừ khả năng xuất hiện El Nino rất mạnh (xác suất khoảng 20- 25%) trong các tháng cuối năm và kéo dài sang năm 2027.
Tại nhiều khu vực trên cả nước, điều kiện khô nóng đã xuất hiện sớm từ đầu năm 2026, với số ngày nắng nóng gia tăng sớm hơn trung bình nhiều năm. Lượng mưa từ đầu năm đến giữa tháng 4 thiếu hụt phổ biến từ 10- 40% trên phạm vi cả nước; dòng chảy và mực nước tại nhiều lưu vực sông xuống mức thấp nhất trong chuỗi quan trắc cùng kỳ. Đây được xem là dấu hiệu cảnh báo sớm nguy cơ thiếu hụt nguồn nước ngay từ đầu mùa.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng cảnh báo nguy cơ cao xảy ra hạn hán và xâm nhập mặn, nhất là tại khu vực Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và đồng bằng sông Cửu Long trong mùa khô 2026 - 2027.
Tại khu vực Trung Bộ, Đông Nam Bộ, Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu ngành nông nghiệp các địa phương triển khai đồng bộ các giải pháp ứng phó. Cụ thể, các tỉnh, thành phố khẩn trương rà soát, xác định diện tích cây trồng vụ Đông Xuân 2025 - 2026 có nguy cơ bị ảnh hưởng để ưu tiên bố trí đủ nguồn nước, giảm thiểu thiệt hại, đặc biệt đối với các diện tích nằm ngoài vùng phục vụ của công trình thủy lợi.
Đối với vụ Hè Thu và vụ Mùa năm 2026, các địa phương cần tổ chức kiểm kê nguồn nước tại từng công trình thủy lợi, tính toán cân đối khả năng cung cấp nước trong suốt vụ sản xuất. Trên cơ sở đó, ưu tiên cấp nước cho sinh hoạt, chăn nuôi, cây trồng có giá trị kinh tế cao và các nhu cầu thiết yếu khác; chỉ tổ chức sản xuất khi bảo đảm đủ nguồn nước, không gieo trồng vượt khả năng cung cấp của hệ thống thủy lợi. Những diện tích không đủ nước cần xem xét giãn, lùi thời vụ hoặc chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp.
Việc theo dõi, cập nhật thông tin dự báo khí tượng, thủy văn, nguồn nước cần được thực hiện thường xuyên, liên tục để phục vụ xây dựng và điều chỉnh kế hoạch sử dụng nước. Các địa phương cũng được yêu cầu chủ động phối hợp với các chủ hồ thủy điện để xây dựng kế hoạch điều tiết nước hợp lý cho vùng hạ du, bảo đảm hiệu quả cấp nước, hạn chế thất thoát, lãng phí.
Ngoài ra, cần đẩy mạnh áp dụng các giải pháp tưới tiên tiến, tiết kiệm nước cho lúa và cây trồng cạn; trong trường hợp thiếu nước, ưu tiên cấp cho sinh hoạt và các loại cây trồng có giá trị kinh tế cao. Các giải pháp công trình như nạo vét kênh mương, cửa lấy nước, đào ao, giếng, đắp đập tạm ngăn mặn, lắp đặt trạm bơm dã chiến cũng cần được triển khai nhằm tận dụng tối đa nguồn nước hiện có...
Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi đề nghị các địa phương tăng cường thông tin tuyên truyền về tình hình nguồn nước, hạn hán, xâm nhập mặn trên các phương tiện truyền thông để người dân, tổ chức liên quan chủ động ứng phó, sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả.
Còn tại khu vực đồng bằng sông Cửu Long, các địa phương được yêu cầu chủ động xây dựng kế hoạch sản xuất sát với diễn biến nguồn nước; xác định cụ thể các khu vực có nguy cơ bị ảnh hưởng bởi hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn trên cơ sở các kịch bản đã từng xảy ra trong các mùa khô 2015 - 2016, 2019 - 2020 và 2023 - 2024.
Từ đó, các địa phương chủ động sắp xếp lịch thời vụ phù hợp ngay từ vụ Hè Thu 2026, tạo điều kiện đẩy sớm lịch xuống giống vụ Đông Xuân 2026 - 2027 nhằm giảm thiểu rủi ro khi xâm nhập mặn có thể đến sớm vào cuối năm 2026. Rà soát, khoanh vùng các khu vực trồng cây ăn trái, cây có giá trị kinh tế cao có nguy cơ bị ảnh hưởng để chủ động phương án ứng phó. Đặc biệt chú trọng các giải pháp tích trữ nước phân tán, bảo đảm nguồn nước duy trì sản xuất trong điều kiện bất lợi, qua đó giảm thiểu thiệt hại.
Theo dõi chặt chẽ thông tin dự báo khí tượng thủy văn, nguồn nước, xâm nhập mặn, ngập lụt từ các cơ quan chuyên môn; thường xuyên cập nhật theo tháng, tuần và đột xuất để kịp thời điều chỉnh kế hoạch sản xuất. Đồng thời, đẩy mạnh công tác truyền thông, cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời tới người dân và chính quyền các cấp nhằm nâng cao ý thức sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả và chủ động các biện pháp ứng phó.