Việt Nam có diện tích biển lớn (hơn một triệu km²) tạo ra tiềm năng đáng kể cho phát triển nuôi biển; trong những năm gần đây, nhiều loài cá biển có giá trị kinh tế cao như cá mũ/cá chim vây vàng, cá nâu, cá dìa, cá phèn… đã được mở rộng nuôi với quy mô và sản lượng ngày càng tăng. Tuy nhiên, sự gia tăng cường độ nuôi cũng làm gia tăng áp lực hệ sinh thái và phát sinh các thách thức về tính bền vững, bao gồm tác động môi trường, mất cân bằng hệ sinh thái, cũng như bùng phát dịch bệnh.

Một thách thức lớn trong nuôi cá biển là sự bùng phát các bệnh do vi khuẩn gây ra. Trong đó, Streptococcus iniae được xác định là tác nhân quan trọng gây dịch với tỷ lệ chết cao trên nhiều loài cá nuôi có giá trị kinh tế, dẫn đến thiệt hại đáng kể cho ngành nuôi trồng thủy sản toàn cầu. Không chỉ gây bệnh trên cá biển, S. iniae còn có khả năng lây nhiễm sang động vật thủy sản khác và được phân loại là bệnh lây truyền từ động vật sang người, phản ánh mức độ rủi ro sức khỏe. Vi khuẩn này là Gram dương, dạng liên cầu, có khả năng gây dung huyết và có thể thích nghi tốt với điều kiện khí hậu—đặc điểm khiến mầm bệnh dễ lan rộng trong các hệ nuôi. Ban đầu, S. iniae được phân lập từ các tổn thương/đường tổn thương trên cá heo nước ngọt (thuộc hệ sông Amazon) trong điều kiện nuôi nhốt; sau đó, nhiều báo cáo ghi nhận S. iniae gây bệnh ở cả môi trường nước mặn – lợ và nước ngọt, đặc biệt tại các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới.

Đến nay, S. iniae đã được ghi nhận là nguyên nhân gây bệnh trên cá biển tại ba khu vực chính: Bắc Mỹ (Canada, Hoa Kỳ và vùng Caribe), Trung Đông (Bahrain và Israel) và châu Á – Thái Bình Dương (bao gồm Úc, Trung Quốc, Nhật Bản, Singapore và Đài Loan). Bệnh xuất hiện trên phổ rộng các loài nuôi, từ cá vược – cá đánh bắt tương ứng, cá dìa, cá hồi vân, cá chẽm/cá lates, cho tới cá chim vây vàng…; điều này cho thấy tính phổ chủng và tính linh hoạt của tác nhân gây bệnh. Chẳng hạn, năm 2020 tại Trung Quốc ghi nhận dịch do S. iniae gây chết hàng loạt cá chim vây vàng nuôi lồng ngoài khơi. Do tỷ lệ tử vong cao và khả năng lây lan khó kiểm soát (đặc biệt khi mầm bệnh có thể thích nghi và tồn tại dai dẳng), việc tổng hợp bằng chứng khoa học về cơ chế gây nhiễm, các yếu tố độc lực, tình trạng kháng kháng sinh và thực trạng kiểm soát bệnh là hết sức cần thiết để định hướng quản lý dịch bệnh hiệu quả. Trên cơ sở đó, các nghiên cứu và giải pháp như vaccine, probiotics và tinh dầu thảo dược có triển vọng hỗ trợ tăng cường miễn dịch—từ đó góp phần giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho nghề nuôi cá biển tại Việt Nam, đồng thời mở ra các hướng nghiên cứu tiếp theo nhằm nâng cao hiệu quả phòng – trị bệnh do S. iniae gây ra.