Ảnh minh họa
Ở Việt Nam, các nghiên cứu về quản lý chất lượng sau thu hoạch còn mới dừng ở việc xác định độ già thu hái, xử lý bằng chất diệt nấm và sử dụng chất hấp thụ ethylen. Vì vậy, cần bổ sung các biện pháp bảo quản an toàn, hiệu quả, thân thiện môi trường và có khả năng ứng dụng linh hoạt ở nhiều quy mô.
Trong đó, xử lý nước nóng là phương pháp vật lý có khả năng ức chế tác nhân gây bệnh bằng cách làm chậm đáng kể sự phát triển và nảy mầm của một số loài nấm gây hại phổ biến trên chuối như Colletotrichum musae, Fusarium verticillioides, Lasiodiplodia theobromae và Thielaviopsis paradoxa. Đồng thời, xử lý nước nóng còn có thể kích thích cơ chế tự kháng của trái cây sau thu hoạch thông qua việc làm tăng tích lũy các protein liên quan đến kháng bệnh (ví dụ chitinase, β-1,3-glucanase) và tăng hoạt động enzyme chống oxy hóa hoặc tăng cường biểu hiện các gen liên quan đến tự kháng. Ngoài ra, xử lý nước nóng còn giúp cải thiện màu sắc vỏ quả và duy trì một số đặc tính sinh hóa sau thu hoạch; tuy vậy, nếu chế độ xử lý không phù hợp có thể gây thoát hơi nước mạnh, tổn thương mô tế bào và ảnh hưởng xấu đến màu sắc trong quá trình chín. Do đó, việc kết hợp xử lý nước nóng với công nghệ phủ màng sinh học được xem là hướng đi tiềm năng nhằm nâng cao hiệu quả bảo quản.
Trong các loại vật liệu phủ, kappa (κ)-carrageenan là polysaccharide có nguồn gốc từ rong biển, tạo được màng chặt, dẻo và trong suốt; đồng thời thường tạo lớp phủ “bít kín” tốt hơn so với nhiều dẫn xuất cellulose. Carrageenan cũng có đặc tính ngăn cản thất thoát tốt hơn alginate và một số sản phẩm cellulose khác, giúp giảm mất khối lượng và hạn chế hiện tượng héo nhăn ở rau quả. Carrageenan đã được chứng minh có thể kéo dài thời gian bảo quản cho nhiều loại quả sau thu hoạch như xoài, nhãn và thanh long. Trên cơ sở đó, nghiên cứu này đánh giá ảnh hưởng của xử lý nước nóng kết hợp màng phủ carrageenan đến khả năng duy trì chất lượng và giảm hư hỏng của chuối tiêu hồng. Chuối được bố trí theo bốn công thức: không xử lý (đối chứng), xử lý nước nóng 47°C trong 10 phút, phủ carrageenan 0,5% và xử lý kết hợp; các chỉ tiêu theo dõi gồm hao hụt khối lượng, màu sắc, chất khô hòa tan tổng số, chlorophyll a, hàm lượng phenolic, hoạt tính chống oxy hóa DPPH ở cả thịt và vỏ quả, cùng tỷ lệ và mức độ hư hỏng. Kết quả cho thấy xử lý nước nóng kết hợp với màng carrageenan làm giảm hao hụt khối lượng, duy trì tốt màu sắc và hàm lượng chlorophyll trên vỏ quả, làm chậm biến đổi chất khô hòa tan tổng số, đồng thời tăng hàm lượng phenolic và khả năng chống oxy hóa ở cả thịt quả lẫn vỏ; đồng thời công thức này còn giảm đáng kể tỷ lệ và mức độ hư hỏng, qua đó chứng minh hiệu quả trong việc làm chậm quá trình chín và hạn chế tổn thất chất lượng sau thu hoạch của chuối tiêu hồng. |