Toàn tỉnh Lào Cai có 975.923 ha rừng và đất lâm nghiệp, trong đó, đất có rừng là 865.059,9 ha gồm: 473.223 ha rừng tự nhiên, 338.883 ha rừng trồng và 52.953,7 ha đất chưa thành rừng. Với tỷ lệ che phủ đạt 61,5%, có thể khẳng định, rừng đã trở thành điểm tựa quan trọng cho phát triển bền vững của tỉnh. Rừng không chỉ là lá phổi xanh, mà còn là nguồn sinh kế, là động lực để người dân vươn lên thoát nghèo.
Từ việc nâng cao nhận thức về vai trò, nguồn lợi của hệ sinh thái rừng các địa phương trên địa bàn tỉnh ngày càng tăng cường công tác bảo vệ rừng. Tại mỗi địa phương, hoạt động của tổ cộng đồng giữ vai trò quan trọng trong công tác quản lý, bảo vệ rừng trên địa bàn.
Trạm Tấu là xã vùng cao đặc biệt khó khăn, với trên 80% diện tích là đồi núi, rừng tự nhiên chiếm tỷ lệ lớn, trong đó diện tích rừng tự nhiên đầu nguồn do xã quản lý gần 3.000 ha. Theo báo cáo của UBND xã Trạm Tấu, năm 2025, xã đã xử lý 3 vụ vi phạm trong lĩnh vực lâm nghiệp; trong đó có 2 vụ vi phạm về lấn chiếm rừng trái pháp luật, 1 vụ vi phạm về khai thác rừng trái pháp luật. Chính quyền xã đã phối hợp với Ban Quản lý rừng phòng hộ khu vực Trạm Tấu chú trọng xây dựng và củng cố các tổ tự quản bảo vệ rừng tại thôn, bản.
Đến nay, 18/18 thôn, bản trên địa bàn xã đều thành lập tổ tự quản, với sự tham gia của những người có uy tín, trưởng thôn và các hộ dân sống gần rừng. Mỗi tổ thường có từ 5 - 10 thành viên, hoạt động theo quy ước, hương ước của cộng đồng và được phân công rõ trách nhiệm.
Các tổ tự quản không chỉ thực hiện tuần tra, kiểm soát, kịp thời phát hiện và ngăn chặn các hành vi vi phạm lâm luật mà còn tích cực tuyên truyền, vận động người dân nâng cao ý thức bảo vệ rừng. Bên cạnh đó, các tổ tự quản còn góp phần quan trọng trong phát triển kinh tế dưới tán rừng. Nhiều hộ dân đã tận dụng lợi thế rừng để trồng cây dược liệu, nuôi ong lấy mật, phát triển chăn nuôi gắn với bảo vệ rừng. Nhờ đó, đời sống của người dân từng bước được cải thiện, giảm dần áp lực lên tài nguyên rừng.
Lao Chải là địa bàn có diện tích rừng lớn, hơn 9.000 ha, trong đó rừng tự nhiên chiếm hơn 7.000 ha. Với tỷ lệ che phủ rừng đạt 54,9%, đời sống của người dân nơi đây gắn liền với rừng thông qua các mô hình kinh tế dưới tán lá như thảo quả và cây sơn tra. Tuy nhiên, đặc thù này cũng tạo ra áp lực lớn trong phòng cháy, chữa cháy rừng.
Theo thống kê, xã hiện có khoảng 30 ha, diện tích nương nằm đan xen hoặc sát bìa rừng. Vào mùa khô, chỉ một sơ suất nhỏ trong việc sử dụng lửa hoặc đốt thực bì cũng có thể gây ra hậu quả lớn. Để nâng cao hiệu quả công tác quản lý, bảo vệ rừng xã Lao Chải đã chọn cách dựa vào dân, biến các quy định của pháp luật thành những điều khoản cụ thể, dễ hiểu trong hương ước, quy ước của thôn bản. Đến nay, 1.766 hộ dân trên địa bàn tại 14/14 thôn tại Lao Chải đã thực hiện ký cam kết bảo vệ rừng.
Không chỉ dừng lại ở cam kết, xã Lao Chải đã kiện toàn 14 tổ đội phòng chống, chữa cháy rừng tại các thôn với 73 thành viên, trung bình mỗi thôn có từ 7 - 10 người trong đội xung kích. Trong cao điểm mùa khô năm nay, các lực lượng này đã phối hợp tổ chức 23 buổi tuần tra tại các điểm nóng.
Tại thôn Xá Nhù, xã Tà Xi Láng, công tác tuần tra, bảo vệ rừng được duy trì thường xuyên thông qua các tổ bảo vệ rừng của thôn. Hiện thôn quản lý hơn 1.144 ha rừng các loại.
Để tăng cường bảo vệ rừng, thôn đã thành lập 6 tổ bảo vệ rừng, tổ chức tuần tra luân phiên theo từng khu vực theo lịch phân công định kỳ hằng tháng. Thực tế cho thấy, khi người dân trực tiếp tham gia bảo vệ rừng, hiệu quả phòng cháy, chữa cháy rừng được nâng lên rõ rệt. Nhiều nguy cơ cháy rừng được phát hiện sớm và xử lý kịp thời ngay tại cơ sở.
Với vai trò của các tổ cộng đồng, những cánh rừng tại các địa phương đang ngày càng xanh tốt. Việc nâng cao trách nhiệm của cộng đồng giữ vai trò quan trọng để tỉnh thực hiện hiệu quả mục tiêu phát triển lâm nghiệp bền vững.
các xã, phường phối hợp với lực lượng Kiểm lâm tổ chức tuần tra, kiểm tra, rà soát, xác định các địa bàn, khu vực thường xảy ra hành vi vi phạm pháp luật về lâm nghiệp; xây dựng và triển khai kế hoạch, phương án đấu tranh phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm; đấu tranh hiệu quả đối với các hành vi phá rừng, khai thác rừng trái pháp luật.