Các nhà nghiên cứu cho biết, dù biết mạng xã hội có những tác động tiêu cực, việc từ bỏ nó vẫn rất khó khăn. Johner RF/Getty Images

Báo cáo này được thực hiện với sự hợp tác của Gallup, Mạng lưới Giải pháp Phát triển Bền vững của Liên Hợp Quốc và một ban biên tập độc lập - được biết đến nhiều nhất với bảng xếp hạng hàng năm về các quốc gia hạnh phúc nhất thế giới. Nhưng các nhà nghiên cứu cũng tập trung vào các vấn đề ảnh hưởng đến hạnh phúc của các nhóm người khác nhau mỗi năm. Kết quả được Liên Hợp Quốc ấn định công bố hàng năm vào Ngày Quốc tế Hạnh phúc 20-3.

“Cuộc khảo sát bao phủ 96% dân số thế giới tại ít nhất 140 quốc gia mỗi năm, sử dụng kết hợp các cuộc phỏng vấn trực tiếp và qua điện thoại được thực hiện bằng ngôn ngữ mẹ đẻ của người được hỏi”, Ilana Ron Levey, Giám đốc điều hành tại Gallup, cho biết. Mục tiêu năm nay là nghiên cứu tác động của mạng xã hội đến sức khỏe tinh thần — và những gì các nhà nghiên cứu báo cáo có thể thay đổi cách mọi người suy nghĩ về việc sử dụng nó.

Các nhà nghiên cứu nhận thấy “sự suy giảm về hạnh phúc” của thanh thiếu niên ở một số quốc gia phát triển, đặc biệt là Mỹ, Canada, Úc và New Zealand,  Pháp, Ireland, Na Uy, Thụy Sĩ và Vương quốc Anh.

Ron Levey nhận thấy điều thú vị là hạnh phúc và sự an lành của giới trẻ đã gia tăng ở một số quốc gia Trung Âu, bất chấp tỷ lệ sử dụng internet cao và mạng xã hội phổ biến, và đưa ra giả thuyết rằng điều này có thể là do mối quan hệ gia đình bền chặt và các mối liên kết xã hội mạnh mẽ.

Mặc dù báo cáo không kết luận rằng mạng xã hội là yếu tố chủ đạo hoặc duy nhất giải thích những khác biệt này về sức khỏe tinh thần của giới trẻ, nhưng Ron Levey cho biết, ít nhất nó cũng là một trong những yếu tố.

Mạng xã hội và hiệu ứng "bẫy"

Mọi người đều nhận thức được những tác động tiêu cực như cảm giác buồn bã và lo lắng do mạng xã hội gây ra, đồng tác giả Cass Sunstein, Giáo sư Robert Walmsley tại Trường Luật Harvard, nói với CNN. Vì vậy, ông muốn tìm hiểu lý do tại sao mọi người không thể ngừng sử dụng nó.

Ông đã phân tích ba nghiên cứu và nhận thấy rằng “rất nhiều người trẻ dành thời gian cho các nền tảng mạng xã hội chỉ vì những người trẻ khác cũng dành thời gian cho các nền tảng mạng xã hội . Và họ ước gì những nền tảng đó không tồn tại”, ông nói .

Vậy tại sao lại tiếp tục sử dụng những ứng dụng này? Theo phân tích của ông, một lý do là áp lực xã hội và nỗi sợ hãi khi là người duy nhất quyết định ngừng sử dụng.

Sunstein cũng phát hiện ra rằng mọi người sẽ không trả nhiều tiền để sử dụng các nền tảng mạng xã hội trong một tháng, nhưng lại cần được trả rất nhiều tiền để không sử dụng chúng trong cùng khoảng thời gian đó - ngay cả khi điều đó khiến họ cảm thấy tốt hơn.

“Khi mọi người không dùng Facebook trong một tháng, họ sẽ hạnh phúc hơn, bớt lo lắng và bớt trầm cảm hơn,” ông nói. “Ngay cả như vậy, họ cũng sẽ phải được trả khoảng 85 đô la để tiếp tục không dùng Facebook thêm một tháng nữa,” và sinh viên đại học sẽ cần được trả một khoản tiền kha khá để không dùng các nền tảng như TikTok hay Instagram trong một tháng. Điều thú vị là, họ sẽ trả tiền để nhóm bạn của mình cũng không dùng những ứng dụng tương tự.

 “Mạng xã hội nên được coi là sản phẩm dành cho người trưởng thành bất kể hoàn cảnh nào,” đồng tác giả Zach Rausch, Nhà nghiên cứu cấp cao tại Trường Kinh doanh Stern thuộc Đại học New York, cho biết.

Ông nói rằng tác hại không chỉ giới hạn ở sức khỏe tâm thần. Điều quan trọng là phải xem xét tỷ lệ cao của bắt nạt trực tuyến, nghiện ngập, gạ gẫm tình dục và tống tiền tình dục, cùng một số vấn đề khác.

Ai là người dễ bị tổn thương nhất khi sử dụng quá mức?

Một nghiên cứu phân tích dữ liệu từ các bạn trẻ 15 tuổi trên toàn thế giới đã "phát hiện ra rằng những cô gái sử dụng mạng xã hội nhiều thường ít hài lòng với cuộc sống của mình hơn", đồng tác giả Jean Twenge, Giáo sư tâm lý học tại Đại học Bang San Diego, cho biết.

Điều này chỉ đúng ở một số khu vực nhất định - “mạng xã hội dường như độc hại hơn đối với các cô gái so với các chàng trai,” Twenge nói, đồng thời cũng bác bỏ quan điểm cho rằng các cô gái tuổi teen phải sử dụng mạng xã hội để có một đời sống xã hội trọn vẹn. “Ở hầu hết các khu vực, những cô gái không sử dụng mạng xã hội lại là những người có nhiều khả năng hoàn toàn hài lòng với cuộc sống của mình nhất.”

Mặc dù việc sử dụng mạng xã hội ở Trung Đông và Bắc Phi thuộc hàng cao nhất thế giới, "điều quan trọng cần rút ra là việc sử dụng mạng xã hội không có hại, nhưng nó trở nên có vấn đề khi sử dụng với cường độ cao", đồng tác giả Martijn Burger, Giáo sư kinh tế học về hạnh phúc tại Đại học Mở Hà Lan, chia sẻ.

Theo Burger, khi mọi người dành hơn khoảng năm giờ mỗi ngày cho mạng xã hội, các nhà nghiên cứu thường xuyên quan sát thấy sức khỏe tinh thần giảm sút: căng thẳng hơn, nhiều triệu chứng trầm cảm hơn và so sánh tiêu cực hơn với người khác.

Burger và các nhà nghiên cứu đồng nghiệp cũng xem xét sự so sánh xã hội, trong đó việc thường xuyên tiếp xúc với các bài đăng được chọn lọc và lý tưởng hóa đóng vai trò là cơ chế chính làm suy yếu hạnh phúc. Điều này đặc biệt đúng đối với những người phụ thuộc nhiều vào mạng xã hội, theo dõi những người có ảnh hưởng trên mạng hoặc sử dụng nhiều nền tảng khác nhau.

Vì sao việc bạn bè bạn lướt mạng xã hội có thể ảnh hưởng đến bạn?

Không thể gói gọn tác động của việc sử dụng mạng xã hội đối với sức khỏe tinh thần vào một kết luận chung duy nhất, chủ yếu là do hiệu ứng "nhóm bạn bè".

“Internet không tốt hay xấu cho tất cả mọi người như nhau — điều đó phụ thuộc rất nhiều vào bạn là ai và thế giới kỹ thuật số xung quanh bạn,” các đồng tác giả Zeynep Ozkok, Jonathan Rosborough và Brandon Malloy, đều là phó giáo sư kinh tế tại Đại học St. Francis Xavier ở Nova Scotia, đã viết.

Họ cho biết, việc sử dụng mạng xã hội có thể có lợi khi mức độ tiếp xúc với nhóm bạn bè thấp, nhưng ngày càng trở nên có hại khi việc tương tác với nội dung trực tuyến trở nên phổ biến hơn trong nhóm bạn bè.

Các nhà nghiên cứu ước tính rằng việc sử dụng internet gây hại nhiều nhất cho thế hệ Z, ít gây hại hơn cho thế hệ Millennials, gần như không ảnh hưởng gì đến thế hệ X, và có lợi đôi chút cho thế hệ Baby Boomers. Sự khác biệt giữa các thế hệ phản ánh thực tế là người trẻ dành nhiều thời gian trực tuyến hơn người lớn tuổi. Điều này cũng cho thấy rằng thời gian trực tuyến nhiều hơn có liên quan mật thiết hơn đến việc họ cảm thấy tồi tệ hơn so với các thế hệ lớn tuổi hơn.

Các tác giả của báo cáo cũng lập luận rằng internet có thể đang làm trầm trọng thêm các vấn đề xã hội hiện có thay vì là "nguyên nhân gốc rễ duy nhất", chỉ ra sự suy giảm lòng tin, ít cuộc gặp gỡ bạn bè trực tiếp hơn và cảm giác của nhiều người trẻ rằng họ đang tụt hậu về mặt xã hội.

Những gì bạn xem ảnh hưởng đến sức khỏe của bạn

Vậy mọi người nên làm gì khi mạng xã hội dường như có mặt ở khắp mọi nơi? Các chuyên gia của Báo cáo Hạnh phúc Thế giới có một số ý tưởng.

Hãy theo dõi cường độ sử dụng, chứ không chỉ thời gian sử dụng màn hình. Nghiên cứu của Burger chỉ ra sự suy giảm đáng kể về sức khỏe khi sử dụng quá nhiều thiết bị, vượt quá khoảng năm giờ mỗi ngày. Ông nói: “Các biện pháp can thiệp nên tập trung ít hơn vào việc giảm tổng thời gian sử dụng, và nhiều hơn vào việc khuyến khích các kiểu sử dụng lành mạnh hơn”.

Giảm thiểu các yếu tố gây so sánh. Nếu nguồn cấp dữ liệu của bạn bị chi phối bởi những người có tầm ảnh hưởng, nội dung về "cuộc sống hoàn hảo" hoặc các đề xuất thuật toán khiến bạn cảm thấy tồi tệ hơn, phù hợp với cơ chế mà Burger đã mô tả, hãy chủ động thay đổi môi trường trực tuyến của bạn. Hãy thử chọn lọc nguồn cấp dữ liệu truyền thông của bạn bằng cách bỏ theo dõi hoặc tắt thông báo từ "những người hoàn hảo" để thiết lập lại các đề xuất.

Hãy tạo ra một cách để nhóm bạn của bạn có thể tạm thời ngừng sử dụng điện thoại. Các nhà nghiên cứu cho rằng việc giảm bớt sử dụng điện thoại sẽ dễ dàng hơn khi bạn bè cùng nhau thực hiện. Hãy thử một thỏa thuận chung, chẳng hạn như ăn trưa không dùng điện thoại, một ngày cuối tuần không dùng ứng dụng, hoặc một thỏa thuận hai tuần "không lướt điện thoại sau 9 giờ tối".

Hãy ưu tiên các kết nối ngoài đời thực. Một số chương trong Báo cáo Hạnh phúc Thế giới liên kết hạnh phúc với sự tin tưởng, các mối quan hệ xã hội và các kết nối thực tế. Nếu bạn giảm sử dụng mạng xã hội, hãy thay thế bằng các hoạt động xã hội khác như thể thao, câu lạc bộ, hoạt động tình nguyện hoặc nhóm học tập thay vì chỉ đơn giản là xóa bỏ nó và cảm thấy trống rỗng.

Hãy cẩn trọng với những tuyên bố tuyệt đối, kể cả của chính bạn. Việc bác bỏ tác hại của mạng xã hội có thể là ngây thơ, nhưng việc coi mọi phát hiện mới là kết luận cuối cùng cũng có thể phản tác dụng. Thường xuyên hỏi thăm gia đình và bạn bè, và điều chỉnh các quy tắc dựa trên việc mạng xã hội ảnh hưởng đến sức khỏe của bạn như thế nào là điều hoàn toàn bình thường.

Hãy đặt ra giới hạn về cường độ. Theo Ron Levey, việc giới hạn thời gian sử dụng khoảng một giờ mỗi ngày dường như là tối ưu nhất để thực sự cải thiện sức khỏe.

Cha mẹ là hình mẫu . “Cha mẹ có thể định hướng mức độ sử dụng mạng xã hội của con cái, bất kể chúng 8 tuổi hay 16 tuổi. Cha mẹ đóng vai trò hỗ trợ trong cuộc tranh luận về mạng xã hội”, Ron Levey nói.