Ảnh minh họa: Internet

Ngành công nghiệp nuôi thủy sinh vật cảnh biển đang phát triển mạnh mẽ trên toàn cầu, không chỉ nhờ giá trị kinh tế cao mà còn bởi sự đa dạng và vẻ đẹp độc đáo của các sinh vật trong hệ sinh thái bể nuôi nhân tạo. Một trong những nhóm cá cảnh biển được ưa chuộng nhất là cá khoang cổ (Amphiprionspp.), đặc biệt là cá khoang cổ đỏ (A. frenatus). Loài cá này nổi bật với màu đỏ rực rỡ, một sọc trắng đặc trưng ở phần đầu và tập tính cộng sinh với hải quỳ, khiến chúng trở thành một trong những đối tượng quan trọng trong ngành nuôi cá cảnh biển. Ngoài ra, khả năng thích nghi tốt với điều kiện nuôi nhân tạo cũng góp phần thúc đẩy nhu cầu sản xuất và thương mại loài cá này tại nhiều quốc gia, bao gồm Việt Nam – một trong những trung tâm khai thác và sản xuất cá cảnh biển lớn ở khu vực Đông Nam Á.

Dù đã đạt được nhiều tiến bộ trong sản xuất giống và nuôi thương phẩm các loài cá khoang cổ, chất lượng cá sản xuất nhân tạo, đặc biệt là màu sắc da, vẫn chưa đạt được mức tương đồng với cá khai thác tự nhiên. Cá nuôi thường có màu sắc nhạt, kém rực rỡ và thiếu sự tương phản, làm giảm giá trị thương mại và sức hấp dẫn trên thị trường. Bên cạnh đó, khác với cá khoang cổ nemo hay cam, cá khoang cổ đỏ tiền trưởng thành thường có xu hướng chuyển sang màu đen đặc biệt ở phần giữa thân làm giảm chất lượng màu sắc và giá trị. Trong khi đó, màu sắc da của cá không chỉ là yếu tố quyết định giá trị thương mại mà còn phản ánh sức khỏe, trạng thái dinh dưỡng và chất lượng nuôi trồng. Quá trình hình thành và biến đổi màu sắc ở cá được điều khiển bởi hai cơ chế chính: thay đổi hình thái (số lượng tế bào sắc tố) và thay đổi sinh lý (sự chuyển vị của hạt sắc tố trong tế bào), chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố môi trường và di truyền. Trong môi trường nuôi nhân tạo, màu sắc bể nuôi, chế độ chiếu sáng và chất lượng nước là những yếu tố quan trọng có thể tác động trực tiếp đến sự phát triển màu sắc của cá.

Màu sắc bể nuôi không chỉ ảnh hưởng đến màu sắc da mà còn tác động đến nhiều chỉ tiêu sinh học khác như tốc độ tăng trưởng, tỷ lệ sống, hiệu quả sử dụng thức ăn và hành vi của cá. Karakatsouli và cộng sự đã chứng minh rằng bể nuôi màu xanh và trắng có thể cải thiện tốc độ tăng trưởng của cá tráp trắng (Diplodus sargus), trong khi Setiadi nhận thấy rằng bể màu vàng là tối ưu cho cá mú chấm đỏ (Epinephelus akaara). Đối với cá khoang cổ nemo (Amphiprion ocellaris), Yasir & Qin và Trần Văn Dũng và cộng sự phát hiện rằng bể màu xanh dương và ánh sáng yếu có thể làm sáng màu da của loài cá này, tuy nhiên, nghiên cứu này chỉ tập trung vào giai đoạn cá giống và chưa đánh giá được ảnh hưởng của màu bể lên ấu trùng. Đồng thời, các nghiên cứu trước đây còn hạn chế ở việc đo lường các thông số màu sắc và tích lũy carotenoids bằng các phương pháp đo lường chính xác cao như máy đo màu kỹ thuật số hoặc phân tích quang phổ. Những thiếu sót này có thể dẫn đến việc chưa có cái nhìn toàn diện về tác động của màu sắc bể lên nhóm cá khoang cổ, đặc biệt là trong giai đoạn ấu trùng – giai đoạn nhạy cảm nhất trong vòng đời cá.

Cá khoang cổ đỏ hay còn gọi là cá hề cà chua, với giá trị thương mại cao và nhu cầu lớn trên thị trường, là một đối tượng phù hợp để nghiên cứu tác động của màu sắc bể trong giai đoạn ấu trùng. Ở giai đoạn này, sự phát triển của cá chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ các yếu tố môi trường như ánh sáng và màu sắc bể. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm đánh giá ảnh hưởng của màu sắc bể nuôi lên sinh trưởng, tỷ lệ sống, tỷ lệ biến thái, màu sắc da, và hàm lượng carotenoids tích lũy ở ấu trùng cá khoang cổ đỏ. Kết quả nghiên cứu không chỉ cung cấp cơ sở khoa học để cải thiện quy trình sản xuất giống cá khoang cổ đỏ mà còn góp phần giảm áp lực khai thác lên nguồn cá tự nhiên nhờ nâng cao chất lượng màu sắc của cá, đồng thời, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học biển.

Kết quả nghiên cứu này khẳng định rằng màu sắc bể nuôi là một yếu tố môi trường quan trọng, ảnh hưởng đến sinh trưởng, phát triển, tỷ lệ sống, và chất lượng màu sắc da của cá khoang cổ đỏ. Việc sử dụng bể màu xanh dương hoặc trắng không chỉ nâng cao hiệu suất nuôi mà còn cải thiện giá trị thương mại của cá.