Hiện nay, cả nước có khoảng 475 khu công nghiệp với hơn 11.500 dự án FDI, tổng vốn đăng ký gần 229 tỷ USD. Tuy nhiên, công tác quản lý hạ tầng và vận hành vẫn còn phân tán, thiếu liên thông dữ liệu. Thông tin quy hoạch, xây dựng và khai thác chủ yếu được lưu trữ rời rạc trên nhiều hệ thống khác nhau. Việc thiếu một nền tảng dữ liệu thống nhất khiến công tác giám sát, dự báo và ra quyết định còn nhiều hạn chế. Trong khi đó, yêu cầu phát triển bền vững đòi hỏi các khu công nghiệp phải được quản lý dựa trên dữ liệu đầy đủ, chính xác và theo thời gian thực. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành mô hình khu công nghiệp sinh thái.

Trước cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, Việt Nam đang từng bước chuyển từ mô hình sản xuất tuyến tính sang kinh tế tuần hoàn. Trong khu công nghiệp sinh thái, các doanh nghiệp được kết nối theo mô hình cộng sinh, chia sẻ tài nguyên và tái sử dụng chất thải. Để vận hành hiệu quả, mô hình này cần hệ thống dữ liệu minh bạch, liên tục cập nhật. Việc tích hợp công nghệ GIS, BIM, IoT và xây dựng Bản sao số (Digital Twin) giúp theo dõi, mô phỏng và tối ưu hoạt động hạ tầng. Nhờ đó, các chỉ tiêu về môi trường, năng lượng và chi phí được kiểm soát chặt chẽ hơn. Chuyển đổi số trở thành công cụ quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu phát triển xanh.

Digital Twin không chỉ là mô hình 3D trực quan mà là hệ thống kết nối hai chiều giữa không gian số và hạ tầng thực tế. Thông qua cảm biến và dữ liệu thời gian thực, Bản sao số cho phép dự báo rủi ro, phát hiện sớm sự cố và tối ưu sử dụng tài nguyên. Các kịch bản như quá tải điện, ngập úng hay mở rộng nhà máy có thể được mô phỏng trước khi triển khai. Điều này giúp giảm chi phí vận hành và nâng cao độ an toàn hệ thống. Đồng thời, việc quản lý dựa trên dữ liệu thay thế dần phương thức báo cáo thủ công, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị khu công nghiệp.

Hiện nay, số lượng khu công nghiệp sinh thái tại Việt Nam còn hạn chế, mới có một số mô hình được chứng nhận và thí điểm. Nguyên nhân chủ yếu là thiếu chiến lược chuyển đổi tổng thể và đầu tư dài hạn cho hạ tầng số. Trong thời gian tới, việc kết hợp đồng bộ giữa chính sách, công nghệ và nguồn nhân lực sẽ quyết định hiệu quả chuyển đổi. Chuyển đổi kép, gồm số hóa và xanh hóa, không chỉ giúp nâng cao sức cạnh tranh mà còn là điều kiện để các khu công nghiệp phát triển bền vững. Đây được xem là con đường tất yếu để hệ thống khu công nghiệp Việt Nam thích ứng với yêu cầu mới của nền kinh tế số và kinh tế xanh.