Trong thử nghiệm diễn ra vào các ngày 8 và 10 tháng 12, nhóm kỹ sư và nhà khoa học của Phòng Thí nghiệm Động cơ Phản lực (JPL) đã triển khai một hệ thống AI có khả năng “nhìn” và phân tích địa hình để tự động lập kế hoạch lộ trình cho Perseverance. Thay vì con người trực tiếp lựa chọn từng điểm trung gian như trước đây, lần này AI tạo sinh đã đảm nhiệm toàn bộ quá trình quyết định tuyến đường an toàn cho xe tự hành di chuyển trên bề mặt Sao Hỏa.

Hệ thống được sử dụng là một dạng AI tạo sinh dựa trên mô hình thị giác–ngôn ngữ (vision-language models). AI này được huấn luyện và cung cấp cùng nguồn dữ liệu mà các nhà lập kế hoạch con người vẫn sử dụng, bao gồm hình ảnh bề mặt, dữ liệu địa hình và thông tin hệ thống của sứ mệnh. Dựa trên phân tích đó, AI tự động xác định các đặc điểm quan trọng của bề mặt Sao Hỏa như nền đá gốc, các mỏm đá lộ thiên, bãi đá lớn nguy hiểm hay các gợn cát, từ đó tạo ra một chuỗi điểm trung gian hợp lý để xe tự hành có thể di chuyển an toàn.

Thử nghiệm này được điều phối từ Trung tâm Vận hành Xe Tự Hành (ROC) của JPL và thực hiện với sự hợp tác của công ty Anthropic, sử dụng các mô hình AI Claude. Trước khi gửi lệnh chính thức lên Sao Hỏa, toàn bộ kế hoạch do AI tạo ra đều được kiểm tra nghiêm ngặt thông qua “bản sao kỹ thuật số” của Perseverance – một mô hình ảo mô phỏng chính xác xe tự hành thật. Hơn 500.000 biến số đo từ xa được rà soát để đảm bảo mọi chỉ dẫn đều tương thích với phần mềm và hệ thống vận hành của xe.

Kết quả cho thấy AI đã hoàn thành nhiệm vụ một cách an toàn và hiệu quả. Ngày 8 tháng 12, Perseverance di chuyển 689 feet (210 mét), và hai ngày sau đó tiếp tục đi thêm 807 feet (246 mét), tất cả đều theo lộ trình do AI lập kế hoạch.

Việc để AI đảm nhận vai trò này mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Sao Hỏa nằm cách Trái Đất trung bình khoảng 225 triệu km. Khoảng cách lớn khiến tín hiệu liên lạc bị trễ, không cho phép con người điều khiển xe tự hành theo thời gian thực. Trong suốt gần ba thập kỷ qua, các sứ mệnh Sao Hỏa đều phụ thuộc vào việc lập kế hoạch thủ công: các “tài xế” xe tự hành phải nghiên cứu hình ảnh, thiết kế tuyến đường từng bước một và gửi lệnh đi trước nhiều giờ hoặc nhiều ngày. Cách làm này an toàn nhưng tốn nhiều thời gian và công sức.

Theo các nhà khoa học NASA, AI tạo sinh đang cho thấy tiềm năng lớn trong việc tinh giản ba trụ cột của dẫn đường tự hành ngoài Trái Đất: khả năng nhận thức môi trường, khả năng định vị chính xác và khả năng lập kế hoạch – điều khiển thông minh. Trong tương lai, AI không chỉ giúp xe tự hành thực hiện những chặng di chuyển dài hơn, nhanh hơn mà còn giảm tải đáng kể cho đội ngũ vận hành trên Trái Đất. Thậm chí, các hệ thống thông minh còn có thể tự động phát hiện những đặc điểm bề mặt đáng quan tâm về mặt khoa học từ khối lượng dữ liệu khổng lồ mà xe thu thập được.

Về lâu dài, thành công này được xem là một bước đệm quan trọng cho các sứ mệnh tham vọng hơn, bao gồm việc thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người trên Mặt Trăng, đưa con người tới Sao Hỏa và mở rộng hoạt động thám hiểm ra xa hơn nữa. Viễn cảnh các hệ thống AI thông minh hoạt động trực tiếp trên xe tự hành, trực thăng, drone và các thiết bị bề mặt khác – được huấn luyện từ kinh nghiệm tích lũy của các kỹ sư, nhà khoa học và phi hành gia – đang dần trở thành hiện thực.

Perseverance hiện do JPL quản lý và vận hành cho NASA trong khuôn khổ Chương trình Thám hiểm Sao Hỏa. Với cột mốc mới này, chiếc xe tự hành không chỉ tiếp tục sứ mệnh tìm kiếm dấu vết sự sống cổ đại trên Sao Hỏa, mà còn đóng vai trò như một “phòng thí nghiệm di động”, giúp thử nghiệm những công nghệ then chốt cho tương lai của thám hiểm không gian tự hành.