Với mục tiêu sản xuất ra lúa sạch, ITA-RICE và nhiều công ty khác đang có tham vọng mở rộng diện tích trồng lúa theo quy trình Global GAP tại các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long để hướng tới xuất khẩu gạo có thương hiệu.

Giữa cái nắng trưa oi bức, cha con ông Võ Văn Hiệp, ấp 1, xã Mỹ Thạnh Đông, huyện Đức Huệ vẫn lầm lũi kéo chiếc máy sạ hàng bước đi đều đặn trên thửa ruộng rộng 1,5ha. Ông Hiệp nói rằng đây là vụ thứ hai gia đình ông trồng lúa sạch.

“Lợi nhuận cao thấy ham!”
Trong vụ đông xuân vừa mới thu hoạch cách nay hơn tháng, cũng chính trên mảnh ruộng này, nhờ sản xuất giống lúa thơm OM 4900 theo tiêu chuẩn Global GAP, cha con ông hoan hỉ với khoản lợi nhuận cao chưa từng thấy, gần 50 triệu đồng. Hỏi ông trồng lúa Global GAP có khó không, ông cười: chịu khó một chút là làm được.

Nông dân xã Mỹ Thạnh Đông huyện Đức Huệ (Long An) làm lúa Global GAP.

Không riêng gia đình ông Hiệp, ở ấp 1 và 2 còn có cả trăm hộ đang trồng lúa cách mới. Nếu như trước đây, nông dân sản xuất lúa bằng kinh nghiệm là chính, thì nay, với sự hướng dẫn của nhân viên kỹ thuật, họ buộc phải tuân thủ hàng trăm tiêu chuẩn sản xuất tỉ mỉ.
Chẳng hạn như sau thu hoạch, rơm rạ phải dọn sạch để tránh ngộ độc hữu cơ, bảo vệ môi trường. Đất làm nhuyễn, bằng phẳng. Sạ giống, bón phân phải vừa đủ. Quản lý dịch hại, thu hoạch cũng phải theo quy trình. Nông dân Võ Văn Hiệp còn cho biết, tiêu chí làm lúa sạch còn phải sử dụng nhà vệ sinh tự hoại, có thùng rác, có bồn chứa thuốc trừ sâu cách ly...
Là người được công ty ITA-RICE giao chủ trì dự án, GS Võ Tòng Xuân kể: lúc mới xuống triển khai có hơn 100 hộ nông dân xã Mỹ Thạnh Đông đăng ký, nhưng sau khi nghe phổ biến phải làm đúng hàng trăm điều thì bà con thấy mất tự do quá nên một số rút tên. Theo GS Xuân, cái khó nhất khi làm lúa Global GAP không nằm ở tri thức, mà ở tính kiên trì, tỉ mỉ, chính xác. Cái khó nữa là Global GAP quy định thực hiện trên diện tích lớn, làm đồng bộ từ đất, giống, nước, quy trình chăm sóc, thu hoạch.
“Rất may là sau vụ đầu nông dân thấy làm cũng không quá khó”, GS Xuân nói. Trồng lúa Global GAP chi phí thấp, nhưng hiệu quả cao. Ông Hiệp tính toán chi phí cho một ký lúa áp dụng mô hình Global GAP chỉ từ 1.800 – 2.200 đồng, trong khi bình thường trên dưới 3.000 đồng, giá bán cao hơn 1.000 – 1.500 đồng/kg.
Nông dân thành cổ đông
Là người gắn bó gần trọn cả cuộc đời với cây lúa nước vùng đồng bằng sông Cửu Long, GS Võ Tòng Xuân quả quyết: hạt gạo xuất khẩu có thương hiệu, nhất định phải sản xuất theo chuỗi giá trị. Chuỗi ở đây phải bắt đầu từ nhà khoa học nghiên cứu ra giống tốt, nông dân xử lý đồng bộ quy trình để tạo ra nguyên liệu “rặt” một giống có chất lượng cao nhất, giá thành thấp nhất, được công ty thu mua giá cao, sau đó sử dụng máy móc tốt chế biến ra gạo chất lượng, rồi đăng ký nhãn hiệu. “Có thương hiệu thì mới có giá cao”, GS Xuân nói.
Ngoài ITA-RICE còn có một số công ty cũng đang liên kết với nông dân sản xuất lúa đạt tiêu chuẩn theo chuỗi như công ty TNHH ADC Cần Thơ, công ty cổ phần thuốc bảo vệ thực vật An Giang… Với mô hình mà ITA-RICE đang áp dụng, nông dân ở một khu vực sẽ tập hợp lại ký hợp đồng với công ty. Họ được cấp một loại giống, thuốc trừ sâu, phân bón và được hướng dẫn sản xuất cùng một quy trình. Cuối vụ bán lại sản phẩm với giá cam kết cao hơn thị trường 10 – 15%. Cách làm này giúp nông dân giảm bớt khâu trung gian khi tiếp cận vật tư nông nghiệp hoặc bán sản phẩm. Họ không bị áp lực bán lúa ngay đầu vụ trả nợ… Tuy nhiên, cái được lớn nhất ở đây là công ty tham gia quản lý chất lượng lúa ngay từ đầu, chất lượng lúa còn nâng lên đáng kể nhờ cùng một giống, dễ dàng trong việc truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu.
GS Võ Tòng Xuân còn gợi mở sau này nông dân thấy làm ăn với công ty có lợi thì có thể hai bên sẽ lập ra công ty cổ phần nông nghiệp, bán cổ phiếu cho nông dân. Ví dụ, một nông dân mùa này gặt 7 tấn lúa, trích 300 ký mua cổ phiếu, còn lại đưa công ty chế biến ra gạo xuất khẩu. Nếu bán lúa ngay cho công ty thì nội trong mười ngày sau trong tài khoản sẽ có số tiền bán lúa, chỉ việc tới ngân hàng lấy ra xài mà không bị ai hối trả tiền phân, thuốc, công cày… Đến cuối năm, công ty hạch toán lời lỗ, chia lời theo tỷ lệ cổ phiếu. Người nào bán nhiều lúa thì hưởng cổ tức nhiều. Chẳng hạn như thời điểm đưa lúa vào công ty chỉ có 4.800 đồng/kg, nhưng năm ngày sau giá tăng 5.500 đồng thì chênh lệch đó tuy không vào túi nông dân ngay nhưng vào túi công ty, là khoản lãi mà sau này cổ đông được chia cổ tức...