Ảnh minh họa: Internet
Vịnh Bắc Bộ là một vùng biển nông, kín gió, nằm ở phía Tây Bắc Biển Đông. Đây là vùng biển có hệ sinh thái đa dạng và nguồn lợi thủy sản phong phú với các loài cá nổi như cá trích, cá nục và các loài hải sản tầng đáy như tôm, mực, cua ghẹ. Dòng chảy trong Vịnh Bắc Bộ chịu ảnh hưởng mạnh của gió mùa: mùa đông có dòng chảy hướng Đông Nam do gió mùa Đông Bắc, mùa hè chuyển sang hướng Tây Bắc theo gió mùa Tây Nam, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phân bố và di cư của sinh vật biển. Nhiệt độ bề mặt nước biển tại đây tương đối ổn định, dao động từ khoảng 23oC vào mùa đông đến 30-31oC vào mùa hè. Thời tiết mang đặc trưng khí hậu nhiệt đới gió mùa, với mùa hè nóng ẩm, mưa nhiều và mùa đông lạnh, khô hanh. Lượng mưa tập trung chủ yếu vào các tháng 6 đến tháng 8, trong khi mùa đông khô ráo hơn, đôi khi xuất hiện sương mù và gió mạnh. Những đặc điểm này không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động khai thác thủy sản mà còn chi phối các quá trình thủy văn và sinh thái biển trong khu vực.
Nghề lưới chụp là một trong những nghề khai thác hải sản quan trọng, đóng góp đáng kể vào tổng sản lượng thủy sản của Việt Nam, đặc biệt là ở khu vực vịnh Bắc Bộ. Đây là nghề khai thác đa loài, với các đối tượng chính bao gồm cá nổi nhỏ như cá nục, cá bạc má, cá cơm và các loài mực. Trong đó, mực ống (Loligo sp.) là đối tượng khai thác có giá trị kinh tế cao. Đặc trưng cơ bản của nghề lưới chụp là sử dụng hệ thống ánh sáng công suất lớn để thu hút và tập trung các loài hải sản. Các loài mực ống thuộc nhóm động vật thân mềm có vòng đời ngắn, thường chỉ khoảng một năm, tốc độ tăng trưởng nhanh và rất nhạy cảm với những biến đổi của điều kiện môi trường. Mực ống là loài có tính hướng quang rất mạnh và chịu tác động mạnh mẽ từ các yếu tố môi trường và chu kỳ thời gian, đặc biệt là chu kỳ Mặt Trăng.
Hiệu quả của nghề lưới chụp phụ thuộc trực tiếp vào khả năng phát sáng tập trung cá, do đó sự hiện diện của ánh sáng tự nhiên từ Mặt Trăng có thể ảnh hưởng lớn đến năng suất khai thác (CPUE). Mối quan hệ giữa năng suất khai thác và các yếu tố dự báo như thời gian và môi trường thường phức tạp và mang tính phi tuyến, điều mà các mô hình hồi quy tuyến tính truyền thống khó có thể dự báo đầy đủ. Đã có nhiều nghiên cứu về thành phần loài, sản lượng khai thác và ảnh hưởng của các yếu tố môi trường và thời gian đến năng suất khai thác các loài mực khác nhau. Tuy nhiên, một phân tích định lượng chi tiết, sử dụng các phương pháp mô hình hóa để làm rõ ảnh hưởng phi tuyến của các yếu tố như biến động giữa các năm, mùa vụ, pha Mặt Trăng và nhiệt độ bề mặt nước biển đến năng suất khai thác mực ống của nghề lưới chụp khai thác vẫn còn hạn chế.
Vì vậy, nghiên cứu này được thực hiện nhằm phân tích và lượng hóa mức độ ảnh hưởng của các yếu tố thời gian (năm, tháng) và môi trường (pha Mặt Trăng, nhiệt độ bề mặt nước biển) đến năng suất khai thác mực ống (Loligo sp.) của nghề lưới chụp ở vịnh Bắc Bộ. Bằng cách sử dụng mô hình hồi quy cộng tính tổng quát (GAM), nghiên cứu sẽ làm rõ các mối quan hệ phi tuyến phức tạp này. Kết quả của nghiên cứu không chỉ cung cấp những hiểu biết sâu sắc về mặt sinh thái học của loài mà còn đưa ra các luận cứ khoa học quan trọng, giúp định hướng hoạt động khai thác theo thời điểm phù hợp nhằm tối ưu hóa hiệu quả kinh tế và hỗ trợ công tác quản lý nghề cá theo hướng bền vững.
Nghiên cứu đã làm rõ ảnh hưởng của các yếu tố thời gian (năm, tháng) và môi trường (pha Mặt Trăng, nhiệt độ bề mặt nước biển) đến năng suất khai thác mực ống (Loligo sp.) của nghề lưới chụp khai thác hải sản ở vùng biển vịnh Bắc Bộ. Phân tích bằng mô hình hồi quy cộng tính tổng quát (GAM) cho thấy, pha Mặt Trăng là yếu tố có ảnh hưởng mạnh nhất đến CPUE, phản ánh rõ nét vai trò của ánh sáng tự nhiên trong điều tiết hành vi sinh học của mực ống. Yếu tố thời gian, đặc biệt là tháng trong năm, thể hiện đặc tính mùa vụ rõ rệt, với đỉnh sản lượng vào tháng 9-10 và thấp điểm vào tháng 3-4. Nhiệt độ bề mặt nước biển không có ý nghĩa thống kê rõ rệt trong mô hình, nhưng vẫn thể hiện xu hướng phi tuyến tiềm tàng, gợi mở hướng nghiên cứu sâu hơn về tầng nhiệt khai thác thực tế. Nghiên cứu đã cung cấp luận cứ khoa học quan trọng cho việc tối ưu hóa hiệu quả khai thác của nghề lưới chụp và hỗ trợ quản lý nghề cá theo hướng bền vững.
|