Ảnh minh họa: Internet

Cá  bớp  (Rachycentron  canadum)  là  loài cá biển có giá trị kinh tế cao, được nuôi phổ biến ở các tỉnh Khánh Hòa, Quảng Ninh, Hải Phòng, An Giang (Nguyễn Đình Mão và Lê Anh Tuấn, 2007)...Tuy nhiên, trong những năm gần đây, nhiều vùng nuôi ghi nhận tình trạng cá bớp chết hàng loạt do nhiễm vi khuẩn Vibrio spp. gây bệnh xuất huyết, đặc biệt trong các đợt biến động môi trường hoặc thời điểm giao mùa (Lê Thanh Cần và Đặng Thị Hoàng Oanh, 2015; Nguyễn Bảo Trung và Từ Thanh Dung, 2018).  Một  số  nghiên  cứu  trong  nước  cho thấy các loài Vibrio harveyi, V. vulnificus và V. alginolyticus là tác nhân chính gây xuất huyết, viêm ruột, hoại tử cơ và làm tăng tỷ lệ chết lên đến 30–70% ở cá bớp nuôi lồng (Nguyễn Bảo Trung và Từ Thanh Dung, 2018). Điều này gây thiệt hại kinh tế đáng kể cho người nuôi cá bớp.

Việc sử dụng kháng sinh, cho đến nay, vẫn được xem là biện pháp phổ biến để trị bệnh do Vibrio, nhưng tình trạng lạm dụng kháng sinh đã dẫn đến nguy cơ xuất hiện các chủng Vibriokháng thuốc, tồn dư kháng sinh trong sản phẩm và  gây  ô  nhiễm  môi  trường  biển  (Cabello, 2006) Thời  gian  gần  đây  việc  sử  dụng  thảo dược như diệp hạ châu, ổi, mật gầu...  trong phòng và trị bệnh ngày càng trở nên phổ biến.

Tỏi  (Allium sativum)  là  nguồn  thảo  dược được biết đến với khả năng kháng khuẩn mạnh nhờ các hợp chất sulphur và polyphenol, đặc biệt  là  allicin  (Valenzuela-Gutiérrez  và  các cộng sự, 2021) nên đã được sử dụng rộng rãi trong thú y nói chung và nuôi trồng thủy sản nói  riêng.  Nhiều  nghiên  cứu  cho  thấy  dịch chiết tỏi có tác dụng ức chế rõ rệt đối với các chủng Vibrio  gây  bệnh  trên  tôm  và  cá  biển (Nya & Austin, 2009). Tuy nhiên, phần lớn các nghiên cứu thường sử dụng nguyên liệu là bột tỏi hoặc chất chiết xuất tỏi từ các dung môi hữu  cơ  như  ethanol,  methanol,  acetone...mà tác động kháng khuẩn của dịch chiết này khác xa so với dịch ép tỏi tươi do ngoài allicin tan tốt trong nước, dung môi hữu cơ chiết được thêm các nhóm chất ít tan trong nước nhưng có tác dụng kháng khuẩn rất mạnh như: Ajoene, Diallyl  disulfide  (DADS),  Diallyl  trisulfide (DATS),  S-allyl  cysteine  (Trần  Thị  Phương Dung và cs, 2022; Valenzuela-Gutiérrez và cs, 2021). Trong khi đó người nuôi cá lại khó tiếp cận các chiết xuất này do mức độ phổ biến và giá thành. Do đó, việc đánh giá hoạt tính kháng khuẩn của dịch chiết tỏi tươi đối với Vibrio spp. gây bệnh xuất huyết trên cá bớp nuôi tại Khánh Hòa là hết sức cần thiết. Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho việc ứng dụng thảo dược trong phòng trị bệnh, giảm sự phụ thuộc vào kháng sinh và hướng đến phát triển nghề nuôi cá bớp theo hướng bền vững.
Dịch ép tỏi tươi từ các loại tỏi khác nhau đều có khả năng tiêu diệt hai loài Vibrio harveyi và Vibrio alginolyticus. Hoạt tính kháng khuẩn tăng theo nồng độ dịch tỏi và khác nhau giữa các loại tỏi, trong đó tỏi cô đơn và tỏi tép nhỏ cho hiệu quả mạnh hơn so với tỏi tép lớn. V. harveyi tỏ ra nhạy cảm với dịch ép tỏi hơn so với V. alginolyticusGiá  trị  MIC  đối  với V. harveyi  nằm  trong khoảng 3,125–6,25%, trong khi V. alginolyticuscó MIC cao hơn (6,25–12,50%). Tương tự, giá trị MBC dao động 6,25–12,50% đối với V. harveyivà 12,50–25% đối với V. alginolyticus.