Trong thời gian qua việc sử dụng dữ liệu ảnh viễn thám, GIS ở nước ta như: thành lập bản đồ cho mục đích khai thác lãnh thổ và bảo vệ thiên nhiên [1], định loại và phân tích cấu trúc thảm thực vật nhiệt đới [2], nghiên cứu môi trường [3], xây dựng bản đồ phân bố các vùng nhạy cảm môi trường [4], đánh giá biến động lớp phủ hiện trạng và quan hệ với biến đổi sử dụng đất [5], giám sát một số thành phần tài nguyên, môi trường tại các khu vực xây dựng công trình thủy điện [6] trong thời gian qua đã thu được một số kết quả song còn ít, tản mạn và trên thực tế chưa đáp ứng được các nhu cầu cụ thể. Ngày nay công nghệ vũ trụ và hệ thông tin Địa lý (GIS) đã được sử dụng rộng rãi ở nhiều nước trên thế giới cho mục đích điều tra, quản lý tài nguyên. Trong đó việc ứng dụng chỉ số thực vật (NDVI) đã được nhiều nước quan tâm.

Ở Việt Nam công nghệ viễn thám cũng đã bắt đầu được ứng dụng trong công tác điều tra tài nguyên thiên nhiên, quản lý nông nghiệp. Chỉ số thực vật cũng bắt đầu được đề cập trong một số đề tài nghiên cứu khoa học ứng dụng. Tuy nhiên, so sánh tình hình nghiên cứu và ứng dụng công nghệ viễn thám và GIS trên cơ sở tính toán chỉ số thực vật NDVI trên thế giới và Việt Nam còn tồn tại một khoảng cách khá xa. Chúng ta cần có định hướng nghiên cứu phù hợp, đầu tư trang thiết bị cần thiết, tập trung trí tuệ nghiên cứu khoa học của các ngành có liên quan, giảm ngắn khoảng cách tụt hậu với thế giới. Trong “Áp dụng viễn thám và GIS để nghiên cứu hiện trạng và biến động môi trường tỉnh Ninh Thuận” [7]. Ảnh vệ tinh đa thời gian là nguồn tư liệu để phân tích sự thay đổi về vị trí và diện tích các đơn vị môi trường, sự biến đổi thảm thực vật, biến đổi hình thức sử dụng đất, biến đổi về diện tích và vị trí các loại tai biến.

Hiện nay, hoạt động khai thác và chế biến bauxite ở nước ta, đặc biệt là dự án tổ hợp Bauxit - Nhôm Lâm Đồng nằm ở huyện Bảo Lâm, tỉnh Lâm Đồng có vai trò quan trọng trong việc phát triển công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, được sự quan lớn của Đảng và Chính phủ. Hiện nay trong khu vực khai thác bauxite chất lượng không khí, khí thải, chất thải và nước thải sinh hoạt và sản xuất, biến động lớp phủ rừng đang được giám sát để đảm bảo việc khai thác bauxite không gây tổn hại đến môi trường. Hoạt động giám sát này được Bộ Tài nguyên và Môi trường và địa phương thực hiện định kỳ và liên tục nhằm đưa ra các giải pháp và biện pháp quản lý môi trường trong các khu vực khai thác và chế biến khoáng sản bauxite. Như vậy cần có các phương pháp hiện đại để kết hợp sử dụng hệ thống viễn thám, GIS thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu từ đó đưa ra các kết quả, bản đồ hiện trạng, biến động và cơ sở dữ liệu cụ thể nhằm xây dựng được báo cáo sự biến động môi trường do hoạt động khai thác khoáng sản bauxite để báo cáo Quốc hội và các cơ quan của chính phủ thường kỳ [8]. Việc đưa ra các kết quả và số liệu cụ thể về các yếu tố này sẽ giúp cho các nhà quản lý đưa ra kế hoạch khai thác bauxite được đưa ra một cách khoa học và có tính bảo vệ môi trường cao. Để làm được các công việc nêu trên cần nghiên cứu, xây dựng quy trình theo dõi sự biến động của một số thành phần môi trường (lớp phủ mặt đất, dân cư, cơ sở hạ tầng, rừng) do hoạt động khai thác khoáng sản bauxite sử dụng GIS kết hợp và dữ liệu ảnh viễn thám để có thể đáp ứng các yêu cầu giám sát nêu trên.

Qua quá trình nghiên cứu, có một số kết luận như sau:

1. Việc nghiên cứu cơ sở khoa học kết hợp ứng dụng ảnh viễn thám quang học Landsat, VNREDSat-1 và GIS trong việc theo dõi sự biến động của một số thành phần môi trường (lớp phủ mặt đất, cơ sở hạ tầng, lớp phủ rừng) trong hoạt động khai thác khoáng sản bauxite là rất quan trọng và cần thiết. Trong thời gian tới tư liệu ảnh vệ tinh VNREDSat-1 của Việt nam là tư liệu chính, chủ yếu được sử dụng theo dõi sự biến động của một số thành phần môi trường (lớp phủ mặt đất, cơ sở hạ tầng). Trong giai đoạn hiện nay, cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin, công nghệ GIS, công nghệ viễn thám ngày càng hiện đại và mang nhiều ứng dụng hơn. Việc thu nhận và xử lý tư liệu viễn thám đã được thực hiện tại Cục Viễn thám Quốc gia, Bộ Tài nguyên và Môi trường cung cấp cho người sử dụng nguồn tư liệu chủ động và phong phú hơn, đây là những tư liệu ảnh vệ tinh mới nhất dạng số, có độ phân giải cao nên có thể áp dụng các công nghệ xứ lý ảnh như tăng cường độ phân giải, chiết xuất các thông tin chuyên đề...giúp cho việc theo dõi sự biến động của một số thành phần môi trường (lớp phủ mặt đất, cơ sở hạ tầng) thực hiện một cách nhanh chóng, chính xác, khách quan, khoa học và hiệu quả.

2. Đã xây dựng được quy trình theo dõi sự biến động của một số thành phần môi trường (lớp phủ mặt đất, dân cư, cơ sở hạ tầng, rừng) do hoạt động khai thác khoáng sản bauxite sử dụng GIS và ảnh viễn thám (Landsat, VNRedsat-1) nhằm phục vụ xây dựng báo cáo Quốc hội và các cơ quan của chính phủ về sự biến động môi trường do hoạt động khai thác khoáng sản bauxite thường kỳ. Xây dựng quy đinh khung báo cáo theo dõi sự biến động của một số thành phần môi trường (lớp phủ mặt đất, cơ sở hạ tầng, lớp phủ thực vật rừng) do hoạt động khai thác khoáng sản bauxite sử dụng GIS và ảnh viễn thám (Landsat, VNRedsat-1).

3. Trong quá trình thực hiện nghiên cứu, nhóm thực hiện đã xây dựng và đề xuất Tổng cục Môi trường phê duyệt nhiệm vụ giám sát hoạt động khai thác khoáng sản Bauxite ở các tỉnh Đắk Nông, Lâm Đồng trên cơ sở ứng dụng viễn thám và GIS [19] nhằm phục vụ xây dựng báo cáo Quốc hội và các cơ quan của chính phủ về sự biến động môi trường do hoạt động khai thác khoáng sản bauxite thường kỳ đồng thời giúp cho việc giám sát công tác cải tạo, phục hồi môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản thực hiện quy định của Chính phủ [20–21].