TS. Khải với sản phẩm đèn Led dùng cho phòng cấy mô. Ảnh: VEN

Đã có nhiều nước trên thế giới sử dụng đèn Led cho chiếu sáng. Người Việt Nam cũng đã sáng tạo ra thế hệ đèn Led của riêng mình…” - chỉ tay vào những chiếc đèn Led chiếu sáng đường phố, chiếu sáng dân dụng…, TS. Nguyễn Văn Khải - cựu Giám đốc Trung tâm Tư vấn đèn tiết kiệm điện năng và dung dịch hoạt hoá điện hoá (Viện Khoa học Việt Nam) chia sẻ.

Tự hào sản phẩm Việt

Nằm khuất ở vị trí cuối cùng của Hội chợ triển lãm quốc tế năng lượng hiệu quả - môi trường Hà Nội 2011 (ENTECH 2011) nhưng gian hàng đèn Led của “ông già ôzôn” Nguyễn Văn Khải không lúc nào vắng khách. Có lẽ người ta tò mò vừa bởi hình ảnh vị tiến sỹ già, mái tóc bạc phơ, thân hình tròn lẳn và nụ cười thoải mái như “ông địa” đang say sưa kể về những “đứa con” của mình, vừa bởi những “đứa con” kỳ lạ của ông. Thỉnh thoảng có một vài vị khách nước ngoài áo vest lịch sự lại gần gian hàng, cúi đầu chào ông bằng một giọng tiếng Việt lơ lớ: “Chào thầy ạ!”. Cười khà khà, ông khoe: “Học trò của tôi đấy...!”

Nổi tiếng bởi câu nói: “Người nước ngoài có thể làm đèn giỏi hơn tôi hàng tỷ lần nhưng đèn cho người nghèo, đèn học đường, đèn bàn thì hiện nay họ không bằng tôi”. “Cái nghiệp” làm đèn đã “vận” vào ông như một cơ duyên. Với hàng loạt dự án thành công như chiếu sáng nông nghiệp, chiếu sáng học đường, tên tuổi ông đã gắn với hàng trăm sản phẩm như đèn compact chống ẩm dùng cho nông nghiệp, đèn huỳnh quang tiết kiệm điện chiếu sáng trường học, đèn đường, đèn ôzôn khử khuẩn… Ở vào độ tuổi “xưa nay hiếm”, những tưởng ông muốn dừng lại và nghỉ ngơi, nhưng rồi niềm đam mê bất tận với những cục pin mặt trời, những sản phẩm đèn mới cộng với nỗi trăn trở làm sao tạo ra nhiều sản phẩm có ích hơn nữa lại khiến vị tiến sỹ già này không ngừng mày mò, chế tạo, nghiên cứu, học hỏi và lại tiếp tục thành công với sản phẩm đèn Led “made in Việt Nam” của riêng mình.

“Thế giới họ dùng đèn Led thay thế cho huỳnh quang, compact lâu rồi, không phải vì compact và huỳnh quang độc hại mà do hiệu suất phát quang của Led cao hơn hẳn. Bên cạnh đó, dù điện chập chờn thì đèn Led cũng không cháy, rơi không vỡ, có thể tạo ra các hình thù khác nhau phục vụ cho các mục đích khác nhau như chiếu sáng đường phố, chiếu sáng dân dụng, chiếu sáng quảng cáo… Đặc biệt, đèn Led toả ít năng lượng, tiết kiệm điện khoảng 30-90% so với đèn sợi tóc, tuổi thọ cao với khoảng 50.000 giờ”. Chỉ tay vào hai lẵng hoa được đặt trong 2 căn phòng, một căn phòng được chiếu sáng bằng đèn Led, một căn phòng được chiếu sáng bằng đèn huỳnh quang, ông cho biết: Điểm đặc biệt hơn cả của đèn Led là cho ánh sáng thực, giống ánh sáng mặt trời, giúp màu sắc dưới đèn Led trở nên trung thực hơn. Đây chính là điểm mấu chốt giúp an toàn cho mắt của người sử dụng.

Không hổ danh là “nhà khoa học của nông dân”, bên cạnh các sản phẩm đèn Led chiếu sáng dân dụng, ông còn dành một phần quan trọng trong các phát minh của mình để tạo ra các sản phẩm phục vụ người nông dân. Và sản phẩm đèn Led dành cho phòng cấy mô ra đời. Ông chia sẻ: Điểm quan trọng nhất của dàn cấy mô là cần ánh sáng đều, năng lượng sử dụng ít, giúp cây mô mọc thẳng, thân to, lá xanh… Đèn Led đáp ứng được tất cả những yêu cầu này. Nếu cây mô bình thường nuôi 8 tháng, thì cây mô nuôi trong mô hình sử dụng đèn Led chỉ mất 3 tháng, số sống sót khoảng 97-98% (tỷ lệ này đối với đèn compact là 92-93%), sạch bệnh. Thời gian tới, mô hình này sẽ được chuyển giao cho Viện Di truyền nông nghiệp.

Hành trình Led Việt

Sản xuất được sản phẩm đã khó, phổ biến được sản phẩm còn khó hơn, trong đó, rào cản lớn nhất chính là giá. Với mức giá gấp khoảng 8-10 lần các sản phẩm chiếu sáng thông thường, không phải ai cũng sẵn sàng bỏ tiền ra để sử dụng đèn Led. Do đó, nhiều DN chưa mặn mà với việc sản xuất loại sản phẩm này. TS. Nguyễn Văn Khải chia sẻ: “Trên thế giới, duy nhất Việt Nam có loại đèn bàn Led 3,5W không cháy khi điện nguồn dao động hàng triệu lần/giây và đạt tuổi thọ 50.000-100.000 giờ (so với khoảng 1.000 giờ của bóng thường và 8.000 giờ của bóng compact), nhưng lại không được mấy ai triển khai sản xuất, quảng bá đến nhân dân, nhất là nhân dân ở miền núi, vùng sâu, vùng xa. Chưa kể hiện nay, nhiều sản phẩm đèn Led kém chất lượng, chưa được kiểm định vẫn hoành hành trên thị trường với giá rẻ hơn các sản phẩm chính hãng, khiến các sản phẩm này gặp nhiều khó khăn khi tiêu thụ.

“Hành trình phổ cập Led Việt đến gần hơn với người tiêu dùng nói riêng và hành trình đưa tiết kiệm năng lượng trở thành thói quen của mỗi người dân nói chung vẫn còn gặp nhiều khó khăn, cần nhiều hơn nữa sự vào cuộc của cả Nhà nước, những người làm khoa học, DN và người dân. Để đảm bảo sản phẩm chính hãng, chất lượng tốt có thể đến tay người tiêu dùng, Nhà nước cần ban hành quy chuẩn chất lượng rõ ràng cho sản phẩm này, có cơ quan đánh giá, cấp chứng chỉ cho DN. Chúng ta đã thành công với việc dán nhãn năng lượng cho đèn compact, đưa đèn compact đến tay người tiêu dùng, phần nào hạn chế tình trạng “bát nháo” trên thị trường sản phẩm đèn compact, vậy không lý gì ta không thành công với đèn Led. Làm tốt khâu kiểm định chất lượng cũng chính là đòn bẩy giúp DN đầu tư nghiên cứu, sản xuất và tìm ra công nghệ để giúp sản phẩm ngày một rẻ hơn, phù hợp với điều kiện của người Việt hơn” - ông Khải chia sẻ.

Trên thế giới, sản phẩm đèn Led (viết tắt của Light emitting diode tức đi-ốt phát quang) ngày càng được tiêu thụ mạnh tại Mỹ, Nhật, Trung Quốc, Hàn Quốc nhờ ưu điểm tiết kiệm năng lượng, ánh sáng mạnh và tuổi thọ cao, lại có nhiều ứng dụng như làm đèn xe, đèn đường, màn hình điện thoại di động. Khảo sát của Công ty nghiên cứu thị trường Mỹ iSuppli cho thấy, thị trường đèn Led toàn cầu đang có tình trạng cầu vượt quá xa cung. Biểu hiện cụ thể là chỉ trong 2 năm (2007-2009), lượng tiêu thụ chip Led tăng từ 57 triệu lên 63 tỷ chip.

Tại Việt Nam, từ chỗ chủ yếu dùng cho biển quảng cáo ở sảnh chờ các khách sạn, bệnh viện hay đèn giao thông, đến nay, đèn Led đã được dùng để trang trí nội - ngoại thất. Đèn Led có ưu điểm rất lớn là hiệu suất chiếu sáng cao, tiết kiệm điện. Ông Đỗ Hữu Hào - Chủ tịch Hội Khoa học công nghệ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cho biết: Một bóng đèn Led 4W có hiệu suất chiếu sáng tương đương với bóng 60W sợi đốt, có thể chiếu sáng được khoảng 50.000 giờ. Tỷ lệ đèn Led Việt hiện nay chỉ vào khoảng 10-15%.

Để phổ biến sản phẩm này đến gần hơn với người tiêu dùng, vừa qua, TS. Nguyễn Văn Khải đã tiến hành chuyển giao công nghệ sản xuất đèn Led cho Công ty CP điện tử Giảng Võ.