Dinh dưỡng [ Đăng ngày (28/04/2013) ]
Dành dành thanh nhiệt, lương huyết
Có hai loại dành dành được dùng làm thuốc trong Đông y là dành dành, còn gọi là chi tử (Gardenia jasminoides Ellis), mọc hoang và được trồng phổ biến ở các tỉnh đồng bằng và trung du nước ta và dành dành núi còn gọi là sơn chi tử (Gardenia stenophylla Merr.), cùng họ cà phê có ở vùng núi, nhất là các tỉnh miền Trung.

Hầu như tất cả các bộ phận của cây dành dành như rễ, cành lá, hoa, quả, hạt đều được dùng làm thuốc. Cành và lá chặt nhỏ, phơi khô, khi dùng sao vàng. Quả khi gần chín, thu hái phơi khô; hoặc đem đồ chín rồi phơi khô, quả dành dành tên thuốc là chi tử. Sau đó bóc tách riêng phần vỏ quả và hạt. Riêng hạt dành dành, có thể qua một số phương pháp chế biến như sao vàng, sao đen tùy theo yêu cầu của việc chữa bệnh. Nếu để thanh nhiệt ở gan, trị các chứng viêm gan hoàng đản, hoặc trị sốt thì dùng hạt sống hoặc chỉ sao qua, còn nếu dùng cầm máu thì phải tiến hành sao đen, hay sao cháy. Hoa dành dành có thể dùng tươi hoặc phơi khô. Rễ dành dành, rửa sạch, phơi khô, cắt đoạn, khi dùng cần sao vàng.

Theo YHCT, dành dành có vị đắng, tính hàn, quy vào 5 kinh: can, đởm, tâm, phế, tam tiều. Có công năng thanh nhiệt trừ phiền, lương huyết, chỉ huyết. Trị các chứng sốt cao, tâm phiền, viêm gan hoàng đản, tiểu đỏ, tiểu ra máu, nôn ra máu, chảy máu cam, mắt đỏ, sưng đau.

Dành dành được dùng làm thuốc trong các trường hợp

Trị đau mắt, nhức mắt, mắt sưng đỏ: lá dành dành bánh tẻ rửa sạch, vò nát, lấy dịch đông, đặt vào miếng giấy bản hay miếng vải gạc sạch, đắp lên mi mắt. Khi miếng thuốc đắp có cảm giác nóng lên thì đặt lật ngược lại, làm nhiều lần. Ngày đắp 1 - 2 miếng thuốc. Ngoài ra, lá dành dành còn dùng trị nhọt độc sưng thũng, mụn đầu đinh, vết thương.

Trị viêm gan hoàng đản: cành và lá dành dành 30 - 50g sắc nước uống, ngày chia 2 lần trước bữa ăn. Hoặc chi tử 12g, nhân trần 30g, rễ chút chít 8g. Sắc uống, ngày 1 thang, chia 2 - 3 lần, trước bữa ăn 1 - 1,5 giờ. Uống 2 - 3 tuần. Hoặc chi tử, hoàng bá, cam thảo, xa tiền tử, mỗi vị 9g, sắc uống ngày 1 thang, chia 2 - 3 lần, trước bữa ăn 1 - 1,5 giờ. Uống liền 2 - 3 tuần.

Trị sốt cao: vỏ quả dành dành 20 - 30g, sắc uống; hoặc phối hợp với đạm đậu sị, mỗi vị 20g, sắc uống ngày 1 thang. Hoặc dùng 5 - 7 quả dành dành tươi, thái ngang, phối hợp với 20g đạm đậu sị, sắc uống ngày 1 thang.

Trường hợp sốt quá cao, phát cuồng, mê sảng, hoặc người bị sốt do phát nhiều mụn nhọt độc: chi tử, hoàng liên, hoàng bá, hoàng cầm, đồng lượng 9 - 12g, sắc uống ngày một thang. Uống liền nhiều thang tới khi khỏi.

Trị ho ra máu, nôn ra máu, chảy máu cam: chi tử (sao đen) 9g, hoa hòe (sao đen) 12g, cát căn 12g sắc uống, ngày 1 thang. Uống liền 5 - 7 thang, trước bữa ăn. Trường hợp chảy máu cam, dùng chi tử sao cháy, tán bột mịn, lấy một ít bột, hít vào bên lỗ mũi bị chảy máu.

Trị đi tiểu ra máu: quả dành dành tươi thái ngang 30 - 50g, sắc nước uống. Trường hợp tiểu ít, tiểu buốt, dắt: chi tử, mộc thông, xa tiền tử (hoặc xa tiền thảo), biển súc, hoạt thạch, cù mạch, mỗi vị 12g, đại hoàng 8g, cam thảo 6g. Sắc uống, ngày 1 thang, trước bữa ăn 1 - 2 giờ. Dùng liền 5 - 7 thang.

Trị bỏng nước: chi tử sao cháy, tán mịn, trộn đều vào lòng trắng trứng gà, bôi nhẹ nhàng vào vết thương, ngày nhiều lần, cứ khô lại bôi tiếp.

GS.TS. Phạm Xuân Sinh
Theo Theo suckhoedoisong.vn(thkhanh)
In bài viết  
Bookmark
Ý kiến của bạn

Tiêu điểm

Cần Thơ tăng tốc xây dựng đô thị thông minh, lấy dữ liệu làm nền tảng phát triển
Cần Thơ ra mắt Viện Nghiên cứu Robot và AI, thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
Các nhà khoa học vừa tìm ra một cách bất ngờ để tiêu hủy "Hóa chất vĩnh cửu"
Phường Sóc Trăng ra mắt Kiosk hỗ trợ người dân thực hiện dịch vụ công, đẩy mạnh chuyển đổi số
Một hiệu ứng lượng tử kỳ lạ có thể giải thích một trong những bí ẩn lớn nhất của sinh học
Giải pháp thúc đẩy nâng cao Chỉ số đổi mới sáng tạo thành phố Cần Thơ
Cần Thơ - Quảng Ngãi tăng cường hợp tác khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số
Cần Thơ kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo xanh, hướng tới tương lai Net Zero
Cần Thơ ra mắt Mạng lưới Mentors & Coaches, tăng tốc hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo
Các nhà khoa học phát hiện một cách đơn giản nhưng hiệu quả để cải thiện việc kết nối trên các nền tảng trực tuyến
Đóng góp của nguồn nhân lực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đối với sự phát triển của thành phố Cần Thơ
Chương trình Demo Day – Ngày hội trình bày kết quả
Mô hình Trung tâm Đổi mới sáng tạo thành phố Cần Thơ - Thúc đẩy liên kết phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
Vị thế của Việt Nam và khát vọng trên bản đồ trí tuệ nhân tạo thế giới
Biến đổi khí hậu làm gia tăng tình trạng kháng thuốc trên toàn cầu

Video




© Copyright 2020 Trung tâm Khởi nghiệp và Đổi mới sáng tạo - Sở Khoa học và Công nghệ TP. Cần Thơ
Địa chỉ: 118/3 Trần Phú - Phường Cái Khế - thành phố Cần Thơ
Giấy phép số: 05/ GP-TTĐT, do Sở Thông tin và Truyền Thông thành phố Cần Thơ cấp ngày 23/5/2017
Trưởng Ban biên tập: Ông Vũ Minh Hải - Giám đốc Trung tâm Khởi nghiệp và Đổi mới sáng tạo - Sở Khoa học & Công nghệ TP. Cần Thơ
Ghi rõ nguồn www.trithuckhoahoc.vn khi bạn sử dụng lại thông tin từ website này