Khá nhiều người hiện nay vẫn cho rằng, tiết kiệm năng lượng là hạn chế sử dụng điện, nước, nhiên liệu, thậm chí là không dùng đến chúng thì càng tốt. Đã đến lúc cần nghiêm túc điều chỉnh nhận thức này. Nếu không hiểu đúng về tiết kiệm năng lượng không đúng có thể biến thái thành hai thái cực: hà tiện và lãng phí.

Tiết kiệm trong một xã hội phát triển không có nghĩa là không dùng hoặc hạn chế càng nhiều càng tốt. Đó là hà tiện. Ví dụ trong lĩnh vực điện: tiết kiệm điện không có nghĩa chỉ sử dụng duy nhất một biện pháp là cắt điện. Đây chỉ là phương án tạm thời và có tính chất đối phó vào thời điểm thiếu hụt điện năng nghiêm trọng, còn thực chất, việc cắt giảm điện chỉ  chiếm chưa đến 5% tổng lượng điện tiêu thụ. Trong khi đó, một dự án xây dựng nhà máy thép hay xi măng… nếu nhập về công nghệ quá cũ kỹ, lạc hậu thì nó có thể tiêu tốn năng lượng điện của cả 1 tỉnh.

Khai thác than ở Công ty than Uông Bí (Ảnh: T. Kiên)

Việt Nam hiện là một trong những nước nghèo về các nguồn tài nguyên năng lượng, với mức quy đổi về nguồn năng lượng sơ cấp (than, dầu, khí, uranium và thủy điện) và tính bình quân trên đầu người rất thấp so với nhiều nước trên thế giới. Song, việc khai thác và sử dụng năng lượng lại rất lãng phí. Trong khi nước ta đang phải nhập khẩu nhiệt điện, xăng, dầu và khí đốt thì hầu như than, dầu thô đều xuất khẩu.

Thực tế cho thấy, hiện nước ta đang xuất khẩu hơn 50% sản lượng than và gần 100% lượng dầu thô khai thác được. Theo lý giải của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV), việc xuất khẩu than hiện nay là đúng đắn vì nó thu về lượng ngoại tệ “khổng lồ”. Tuy nhiên, liệu có phải là nghịch lý khi TKV xuất khẩu than qua Trung Quốc để nước này sản xuất điện thì Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) lại đang phải mua điện cũng từ Trung Quốc với giá cao.

Hai thái cực này đều là rào cản của quá trình phát triển kinh tế xã hội bởi một công thức rất đơn giản : sự thịnh vượng chỉ có được khi lao động tạo ra sản phẩm cho xã hội và chi tiêu hiệu quả. Chính vì thế, tiết kiệm năng lượng nên hiểu là sử dụng năng lượng hiệu quả, bền vững, hợp lý. Theo các nhà chuyên môn, đó cũng là một cách giúp cho dân giàu, nước mạnh.