Nghiên cứu thực hiện nhằm mục tiêu xác định mức độ biến động hàm lượng phytic axit của các dòng lúa sau chiếu xạ trồng ở giai đoạn M2 so với giống gốc ban đầu. Trên cơ sở đó, chọn lọc các dòng lúa đột biến có hàm lượng phytic axit thấp bổ sung vào nguồn vật liệu ban đầu cũng như phục vụ cho mục tiêu tạo chọn giống lúa theo hướng mới về phẩm chất.
Phytic axit có cấu tạo phân tử là myo-inositol 1,2,3,4,5,6 hexakis dihydro phốt phát (Ins P6), là thành phần chính trong nguồn phốt pho (P) dự trữ của thực vật chiếm khoảng 50 – 80% phốt pho tổng của hạt (Lott, 1984). Ở pH sinh lý phytic axit ở dạng đa ion tích điện âm kèm giữ chặt các khoáng dinh dưỡng tạo phức chất khó tiêu. Hơn nữa, phốt pho ở dạng phytic hay phytate do con người và động vật có cấu tạo dạ dày đơn không thể hấp thu được và khi bài thải ra ngoài gây ô nhiễm môi trường. Nghiên cứu chọn tạo giống lúa có hàm lượng phytic axit thấp là rất có ý nghĩa. Năm giống lúa: OM819, OM3536, OM4900, D4 và D8 được chiếu xạ bằng tia gamma ở 5 liều lượng: 10, 20, 30, 40 và 50kr (Krad) nhằm tạo đột biến có hàm lượng phytic axit thấp.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, ở liều chiếu xạ 10kr chưa xuất hiện thể đột biến có hạt biểu hiện phytic axit thấp. Ở liều chiếu xạ 20kr có 3 quần thể OM819, OM4900 và OM3536 với 8 cây có hạt biểu hiện phytic axit thấp. Ở liều 30kr, xuất hiện 7 cây có hạt biểu hiện phytic axit thấp thuộc 4 quần thể OM819, OM4900, OM3536 và D4. Ở liều 40kr, 4 quần thể trên chỉ xuất hiện 5 cây biểu hiện phytic axit thấp, với 3 cây biểu hiện cấp 3 và 2 cây biểu hiện cấp 4. Ở liều chiếu xạ 50kr chỉ 1 cây xuất hiện phytic axit ở mức 3 thuộc quần thể OM819.
Qua kết quả nghiên cứu cho thấy, chiếu xạ tia gamma (nguồn Co60) lên hạt lúa khô đã làm thay đổi hàm lượng phytic axit trong hạt ở đa số cây thuộc các quần thể sau chiếu xạ. Hàm lượng phytic axit hạt giảm đến mức ý nghĩa (từ cấp 3 trở lên) chỉ xảy ra ở 21 cây thuộc 4 trong 5 quần thể sau chiếu xạ với cường độ từ 20kr đến 50kr. Trong đó, quần thể OM819 có 9 cây với 4 cây có hạt biểu hiện phốt pho vô cơ cấp 4, quần thể OM3536 có 4 cây và quần thể D4 có 2 cây. Mỗi cây từ các quần thể xuất hiện từ 1 đến 3 hạt biểu hiện hàm lượng phytic axit thấp sau khi phân tích HIP ở 8 hạt. |