Những vấn đề nổi cộm

Theo thống kê của Tổng cục Thủy sản, tính đến hết tháng 12 năm 2011 cả nước có 1.848 trại sản xuất giống tôm sú và 2.566 trại sản xuất giống tôm thẻ chân trắng. So với năm 2010, số cơ sở sản xuất giống tôm nước lợ giảm đáng kể (bằng 76% số trại năm 2010) nhưng sản lượng đạt hơn 50,5 tỷ tôm giống (bằng 113% sản lượng năm 2010 và vượt 5 % kế hoạch năm 2011). Sản xuất giống tôm sú trước đây tập trung chủ yếu tại các tỉnh Khánh Hòa, Ninh Thuận và Bình Thuận (chiếm hơn 50% sản lượng tôm giống cả nước). Tuy nhiên, một vài năm trở lại đây các trại sản xuất tôm giống khu vực ĐBSCL tham gia sản xuất số lượng tôm giống lớn như Bạc Liêu, Kiên Giang và Cà Mau, cung cấp cho nhu cầu nuôi của các tỉnh khu vực ĐBSCL. Trại sản xuất tôm sú ở khu vực này phân tán, điều kiện sản xuất không đảm bảo vệ sinh môi trường cũng làm ảnh hưởng đến chất lượng tôm sú giống.Nguồn khai thác tôm sú bố mẹ càng ngày càng khan hiếm, chủ yếu khai thác từ vùng biển Rạch Gốc, khai thác từ vùng nước gần bờ nên hệ số thành thục không cao, phương pháp khai thác chủ yếu là cào làm tôm bị xây xát, ảnh hưởng đến sức khỏe tôm và dễ dẫn đến nhiễm các loại bệnh. Phần lớn tôm bố mẹ khai thác không qua kiểm dịch, không xét nghiệm các bệnh nguy hiểm.Tổng cục Thủy sản đã tiến hành nhiều đợt kiểm tra, kết quả cho thấy tôm thẻ chân trắng bố mẹ chủ yếu được nhập khẩu từ Mỹ, Singapore, Thái Lan, Trung Quốc và Indonexia. Tình hình kinh doanh tôm giống cũng rất phức tạp, một số cơ sở ương giống mua Naupli, post của một số cơ sở sản xuất tôm giống lớn về trộn với tôm của mình sản xuất hoặc với tôm chợ rồi lại lấy bao bì nhãn mác của công ty làm thương hiệu của mình. Một số lượng tôm giống cũng được buôn bán qua đường tiểu ngạch từ Trung Quốc qua của khẩu Quảng Ninh về Việt Nam, hầu hết số lượng này không được kiểm dịch, kiểm soát vì vậy đã gây thiệt hai cho người nuôi.Trên thực tế, để sản xuất tôm giống có chất lượng thì một tôm mẹ (giá trên thị trường khoảng 7 triệu đồng/con) chỉ đẻ 2 lần với khoảng 1 triệu con tôm post. Tuy nhiên, do tiền mua tôm mẹ quá cao nên nhiều cơ sở cho đẻ đến 5 lần, sau đó, thay vì thả ra biển thì chủ trại lại mua tôm bố (khoảng 300.000 đồng/con) để cho giao phối với nhau. Vì thế, giá bán tôm post của các trang trại này chỉ khoảng 20 đồng/con. Còn các công ty sản xuất tôm giống có thương hiệu trên thị trường thì giá bán thường ở mức 70 đồng/con. Do nhu cầu con giống mỗi vụ khá lớn, những công ty này sản xuất không kịp đơn đặt hàng nên họ mua tôm giống từ các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ, không kiểm định được chất lượng rồi đóng bao bì bán lại cho người dân.Bên cạnh giống kém chất lượng là khả năng cung ứng của giống không đáp ứng được nhu cầu của người nuôi tôm. Quảng Ninh, một tỉnh miền Bắc có phong trào nuôi tôm khá mạnh nhưng chưa chủ động được con giống. Năm 2012, theo kế hoạch, toàn tỉnh sẽ thả nuôi trên 8.700ha tôm các loại, trong đó có hơn 2.400ha tôm trắng và hơn 6.300ha tôm sú và theo tính toán sơ bộ thì lượng tôm giống cần để thả nuôi từ 1,7-1,9 tỷ con. Tuy nhiên, nguồn giống tại địa phương mới chỉ sản xuất được hơn 200 triệu con. Như vậy, nguồn giống này mới chỉ đáp ứng được khoảng 15% nhu cầu tôm giống toàn tỉnh. Trong thời gian gần đây Công ty CP Chăn nuôi C.P Việt Nam và Công ty TNHH Uni-President Việt Nam đã cung cấp con giống cho thị trường Quảng Ninh, nhiều cơ sở nuôi đã mạnh dạn mua giống của 2 công ty này về thả nuôi, kết quả cho thấy chất lượng tôm giống tốt, có tốc độ tăng trưởng nhanh, sức đề kháng cao, có uy tín và dịch vụ tốt. Tuy nhiên, do thiếu vốn nên chủ yếu người nuôi tôm vẫn nhập giống về từ Trung Quốc.

Tìm giải pháp

Mới đây, trong báo cáo tại Hội nghị Tổng kết tình hình nuôi tôm nước lợ năm 2011 và triển khai kế hoạch sản xuất năm 2012 (Bạc Liêu, 8/2/2012), Bộ NN&PTNT đã xác định được vấn đề đủ giống chất lượng, sạch bệnh  là một trong những yếu tố đầu vào quyết định đến sự thành công của nghề nuôi tôm nên công tác quản lý chất lượng giống được Bộ quan tâm và chỉ đạo sát sao. Trước hết bằng việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật nhằm quản lý giống tốt hơn ở các khâu kiểm dịch, điều kiện sản xuất kinh doanh giống, điều kiện vệ sinh thú y cơ sở sản xuất kinh doanh giống thuỷ sản... như thông tư 06/2010/TT-NNPTNT ngày 2/2/2010; Quyết định 456/QĐ/ BNN-NTTS ngày 4/2/2008 ; Quyết định 57/2008/QĐ-BNN ngày 2/5/2008; ...  Tổng cục Thuỷ sản cũng như các địa phương đã tổ chức tập huấn, tuyên truyền các văn bản này, đồng thời tổ chức nhiều đoàn đi kiểm tra tình tình thực hiện các văn bản đó. Ông Nguyễn Huy Điền, Vụ trưởng Vụ Nuôi trồng, Tổng cục Thủy sản cho biết: Một số địa phương đã quản lý trại theo mã số và thẻ trại. Cơ sở phải trình thẻ khi đăng ký kiểm dịch. Các địa phương đều tổ chức kiểm tra và cấp giấy chứng nhận vệ sinh thú y thuỷ sản, điều kiện sản xuất kinh doanh giống cho các trại giống đảm bảo điều kiện quy định. Đối với các cơ sở không thực hiện đầy đủ quy định điều kiện vệ sinh thú y thuỷ sản thì đình chỉ sản xuất, xử lý vi phạm theo quy định và yêu cầu khắc phục, sau đó kiểm tra lại nếu đủ điều kiện mới cho sản xuất.Thực tế cho thấy, để nâng cao chất lượng con giống, cần thực hiện các giải pháp đồng bộ. Trong đó cần triển khai quy hoạch vùng sản xuất giống tập trung, xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ hoạt động sản xuất giống, tăng cường quản lý về điều kiện sản xuất, kinh doanh giống thủy sản, cần khắc phục hoặc xử lý đối với các cơ sở chưa đủ điều kiện. Xây dựng mới một số trại sản xuất giống chất lượng cao nhằm tạo ra con giống đảm bảo chất lượng, tốc độ tăng trưởng nhanh, sạch bệnh.