Tính đến năm 2020, nhu cầu sử dụng nước toàn cầu đã tăng gấp 6 lần trong khoảng 100 năm và dự kiến còn tiếp tục tăng khoảng 1% mỗi năm do tăng dân số, phát triển kinh tế và thay đổi mô hình tiêu dùng. Hiện có khoảng 40% dân số thế giới sống trong các khu vực bị phân bổ nước quá mức vì khan hiếm và cạnh tranh; khoảng 4 tỷ người (gần 2/3 dân số toàn cầu) phải đối mặt với tình trạng khan hiếm nước trầm trọng trong ít nhất một tháng mỗi năm. Bên cạnh đó, ô nhiễm môi trường, đô thị hóa và biến đổi khí hậu đang làm tình trạng khan hiếm nước gia tăng và phức tạp hơn.

Khan hiếm nước không chỉ xuất phát từ thiếu hụt nguồn nước vật lý mà còn chịu ảnh hưởng mạnh từ nhiều yếu tố xã hội như quy hoạch và quản lý tài nguyên nước chưa phù hợp, năng lực thể chế hạn chế, các chính sách kinh tế thiếu bền vững, bất bình đẳng về quyền lực và điều kiện sống, cũng như tình trạng nghèo đói. Hệ quả của khan hiếm nước có thể tác động nghiêm trọng đến tăng trưởng và kinh tế tương lai của các khu vực và quốc gia: nghiên cứu dự báo đến năm 2050, chi phí liên quan đến khan hiếm nước của một số khu vực có thể lên tới khoảng 6% GDP, làm các khu vực này rơi vào tình trạng tăng trưởng âm liên tục. Đồng thời, các mô hình nghiên cứu cũng cho thấy những thay đổi về tài nguyên nước có mối liên hệ với biến động trong sản lượng nông nghiệp và GDP, minh chứng cho mức độ gắn kết giữa khan hiếm nước và hiệu quả kinh tế.

Trong bối cảnh đó, đánh giá rủi ro khí hậu hướng đến nhận diện các tác động có thể xảy ra từ các hiện tượng khí hậu bất lợi, dựa trên phân tích các yếu tố bên trong hệ thống và tác động bên ngoài trong các điều kiện kinh tế – xã hội – môi trường khác nhau. Vì vậy, đánh giá rủi ro khan hiếm nước được xem là cách tiếp cận toàn diện và ngày càng được quan tâm rộng rãi. Bài báo đặt mục tiêu tổng hợp một số phương pháp đánh giá rủi ro khan hiếm nước phổ biến đang được áp dụng trên thế giới nhằm làm rõ nội hàm và tác động của khan hiếm nước, đồng thời cung cấp công cụ hỗ trợ nâng cao hiệu quả các chiến lược quản lý tài nguyên nước theo hướng phát triển bền vững. Các phương pháp này thường được triển khai dựa trên các khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường, tiêu biểu như theo khung đánh giá rủi ro của IPCC (cho rủi ro khan hiếm nước ở cấp quốc gia) và cách tiếp cận dựa trên “nước ảo” (cho rủi ro ở cấp khu vực), trong đó rủi ro theo IPCC được cấu thành từ hiểm họa, mức độ phơi bày và tính dễ bị tổn thương; còn rủi ro dựa trên nước ảo phản ánh khả năng tổn thất sản lượng kinh tế theo ngành, bao gồm tổn thất trực tiếp và gián tiếp thông qua thương mại.