GTVT đô thị đóng vai trò cốt lõi trong phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Tuy nhiên, sự tăng trưởng nhanh chóng của phương tiện cá nhân chạy bằng nhiên liệu hóa thạch đang gây ra những vấn đề môi trường nghiêm trọng. Các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM thường xuyên đối mặt với ô nhiễm không khí (PM2.5, NOx), ô nhiễm tiếng ồn và ùn tắc giao thông kéo dài, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe, chất lượng cuộc sống và hiệu quả kinh tế. Trước cam kết đạt mức phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050 tại Hội nghị COP26, quá trình chuyển đổi xanh trong GTVT đô thị đã trở thành yêu cầu mang tính chiến lược đối với Việt Nam. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách hỗ trợ và việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến.

Chuyển đổi xanh trong GTVT đô thị là xu thế tất yếu và yêu cầu cấp bách của Việt Nam để giải quyết thách thức môi trường đô thị và hiện thực hóa cam kết Net Zero 2050. Quá trình này đòi hỏi cách tiếp cận đa chiều, tích hợp chặt chẽ từ hoạch định chính sách đến ứng dụng công nghệ và thay đổi hành vi. Việt Nam đã có những bước đi quan trọng ban đầu thông qua chính sách khuyến khích và phát triển EV, cùng các dự án GTCC xanh. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức lớn về hạ tầng đồng bộ, chi phí đầu tư ban đầu, năng lực công nghệ nội tại và thói quen sử dụng phương tiện của người dân. Để đạt được mục tiêu xanh hóa GTVT đô thị toàn diện, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý rõ ràng, đồng bộ và mạnh mẽ hơn; đẩy mạnh đầu tư chiến lược vào hạ tầng GTCC xanh và mạng lưới trạm sạc EV; khuyến khích mạnh mẽ R&D công nghệ nội địa; và không ngừng nâng cao nhận thức cộng đồng. Với những nỗ lực đồng bộ và quyết tâm chính trị cao, Việt Nam hoàn toàn có thể xây dựng một hệ thống giao thông đô thị hiện đại, bền vững, góp phần kiến tạo những thành phố thông minh, xanh và đáng sống cho các thế hệ tương lai.

Để thúc đẩy chuyển đổi xanh trong giao thông đô thị, đề xuất các khuyến nghị chính sách trọng tâm sau: (1) Pháp lý & Khuyến khích: Xây dựng lộ trình quốc gia rõ ràng cho điện hóa phương tiện (nhất là xe máy), bao gồm mốc loại bỏ xe cũ phù hợp điều kiện địa phương; Mở rộng ưu đãi tài chính đa dạng (thuế, phí, tín dụng xanh) cho người mua phương tiện điện và nhà đầu tư hạ tầng sạc/sản xuất pin; Phát triển cơ chế thu mua, tái chế pin xe điện hiệu quả, với khung pháp lý rõ ràng; Áp dụng chính sách quản lý nhu cầu giao thông (thu phí ùn tắc, hạn chế/cấm xe cũ, phí môi trường). (2) Hạ tầng & Công nghệ: Đẩy nhanh tiến độ và vốn cho dự án giao thông công cộng khối lượng lớn (metro, BRT), tích hợp vào quy hoạch TOD; Xây dựng quy hoạch tổng thể mạng lưới trạm sạc xe điện cấp quốc gia và đô thị, khuyến khích đầu tư đa dạng; Đầu tư mạnh vào hệ thống giao thông thông minh (ITS), bao gồm trung tâm điều khiển, phân tích dữ liệu lớn (Big Data, AI); Ưu tiên phát triển hạ tầng cho giao thông phi cơ giới (làn xe đạp, vỉa hè) kết nối trung chuyển GTCC. (3) Năng lực & Nhận thức: Tăng cường đào tạo nhân lực chất lượng cao về GTVT xanh và công nghệ xe điện; Đẩy mạnh truyền thông giáo dục về lợi ích của GTVT xanh, khuyến khích thay đổi thói quen di chuyển; Thí điểm các khu vực "đô thị xanh không khói" hoặc tuyến đường ưu tiên phương tiện điện để tạo hiệu ứng lan tỏa.