Trong bối cảnh hệ sinh thái khởi nghiệp tại Việt Nam phát triển nhưng còn tồn tại sự chênh lệch rõ rệt giữa các khu vực, việc xây dựng Bộ chỉ số đánh giá hệ sinh thái khởi nghiệp địa phương (PEEI) trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Đây được xem là công cụ định lượng có giá trị, hỗ trợ các nhà quản lý nhận diện đúng thực trạng, từ đó đưa ra các quyết sách hiệu quả và có cơ sở khoa học.

Thực tế cho thấy, sự phát triển khởi nghiệp tại Việt Nam đang diễn ra với tốc độ nhanh và đa dạng lĩnh vực, từ nông nghiệp công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo đến thương mại điện tử và các dịch vụ số. Các trung tâm lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh hay Đà Nẵng tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt, trong khi nhiều địa phương khác như Cần Thơ, Huế hay Bình Dương cũng đang dần hình thành hệ sinh thái riêng. Tuy vậy, mức độ phát triển giữa các địa phương vẫn chưa đồng đều, gây khó khăn trong việc phân bổ nguồn lực và xây dựng chiến lược phát triển dài hạn.

Trong bối cảnh đó, nhu cầu chuẩn hóa hệ thống chỉ số đánh giá hệ sinh thái khởi nghiệp trở nên cấp thiết. Các chuyên gia cho rằng, việc đo lường không thể chỉ dựa vào số lượng doanh nghiệp hay quy mô vốn đầu tư, mà cần tiếp cận theo hướng đa chiều, phản ánh đầy đủ các yếu tố cấu thành hệ sinh thái. Điều này đòi hỏi sự kết hợp giữa dữ liệu thống kê, khảo sát thực tế và kinh nghiệm quốc tế.

Trên cơ sở đó, khung phân tích được đề xuất gồm 8 trụ cột chính, phản ánh toàn diện từ điều kiện đầu vào đến kết quả đầu ra của hệ sinh thái khởi nghiệp.

Trụ cột đầu tiên là thể chế, đóng vai trò nền tảng cho toàn bộ hệ sinh thái. Một môi trường pháp lý thông thoáng, chính sách linh hoạt và khả năng thực thi hiệu quả sẽ tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp khởi nghiệp hình thành và phát triển. Thực tế cho thấy, những hệ sinh thái thành công thường sở hữu hệ thống thể chế thân thiện và hỗ trợ mạnh mẽ cho đổi mới sáng tạo.

Tiếp theo là vốn xã hội – yếu tố phản ánh mức độ kết nối, niềm tin và hợp tác trong cộng đồng khởi nghiệp. Đây là “chất keo” gắn kết các thành phần trong hệ sinh thái. Những địa phương có cộng đồng năng động, nhiều hoạt động kết nối và hợp tác thường tạo ra môi trường thuận lợi để ý tưởng được thử nghiệm và lan tỏa.

Trụ cột vốn con người bao gồm các yếu tố về trình độ, kỹ năng và năng lực lãnh đạo. Đây là nguồn lực quyết định khả năng đổi mới sáng tạo. Từ chất lượng giáo dục, nguồn nhân lực nghiên cứu đến số lượng sáng chế hay sản phẩm đặc trưng địa phương, tất cả đều phản ánh năng lực phát triển dài hạn của hệ sinh thái.

Hạ tầng cũng là một yếu tố quan trọng, bao gồm cả hạ tầng số và hạ tầng vật lý. Trong thời đại kinh tế số, sự phát triển của công nghệ thông tin, dịch vụ công trực tuyến và cơ sở hạ tầng kỹ thuật sẽ tạo điều kiện để Startup vận hành hiệu quả, tiếp cận thị trường và tối ưu chi phí.

Trụ cột tài chính tập trung đánh giá khả năng tiếp cận nguồn vốn, đặc biệt là vốn mạo hiểm. Ngoài các kênh tín dụng truyền thống, sự hiện diện của nhà đầu tư thiên thần, quỹ đầu tư và các vòng gọi vốn là yếu tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển của Startup. Đây cũng là điểm còn hạn chế tại nhiều địa phương ngoài các trung tâm lớn.

Bên cạnh đó, hệ sinh thái cần có các dịch vụ hỗ trợ chuyên nghiệp như vườn ươm, trung tâm đổi mới sáng tạo, mạng lưới cố vấn và các chương trình tăng tốc. Những tổ chức này đóng vai trò trung gian, giúp Startup hoàn thiện mô hình kinh doanh và rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường.

Trụ cột thị trường phản ánh mức độ hấp dẫn của môi trường kinh doanh địa phương. Một thị trường có quy mô lớn, khả năng kết nối quốc tế và sự hiện diện của các doanh nghiệp dẫn dắt sẽ tạo điều kiện để Startup mở rộng quy mô nhanh chóng.

Cuối cùng, trụ cột kết quả khởi nghiệp là thước đo tổng hợp phản ánh hiệu quả của toàn bộ hệ sinh thái. Các chỉ số như số lượng Startup, doanh nghiệp tăng trưởng nhanh, việc làm tạo ra hay giá trị doanh nghiệp cho thấy mức độ thành công thực tế của hệ sinh thái.

Có thể thấy, việc xây dựng một bộ chỉ số chuẩn hóa không chỉ giúp đánh giá đúng năng lực của từng địa phương mà còn tạo cơ sở để so sánh, học hỏi và điều chỉnh chính sách. Khi được triển khai hiệu quả, bộ chỉ số này sẽ góp phần định hình chiến lược phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp một cách đồng bộ, từ đó thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng trưởng bền vững trên phạm vi quốc gia.