Ảnh minh họa: Internet

Hiện nay, việc lạm dụng kháng sinh trong nuôi trồng thuỷ sản làm ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm thuỷ sản và sức khoẻ người tiêu dùng là vấn đề đang được quan tâm.  Các nghiên cứu khi được thực hiện nhằm tìm hiểu về hoạt tính kìm khuẩn và diệt khuẩn của một số cây cỏ thảo dược đã cho kết quả tiềm năng trong việc thay thế dần các loại kháng sinh điều trị bệnh trên động vật thuỷ sản (Tráng và ctv., 2018; Huyền và ctv., 2018; Hoa và ctv., 2020; Huyền và ctv.,2020; Linh & Huyền, 2023). Một trong những bệnh phổ biến gây thiệt hại nghiêm trọng trên tôm giai đoạn 1 tháng tuổi là hội chứng EMS hay còn gọi là bệnh hoại tử gan tuỵ cấp (AHPND) do vi khuẩn Vibrio parahaemolyticus mang plamit có gen độc lực mạnh (Tran et al.,2014a, 2014b; Kondo et al.,2014; Han et al., 2015).

Các thảo dược được nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho kết quả ban đầu là có tác dụng diệt khuẩn bao gồm hạt trâm bầu, diệp hạ châu, lựu, và thầu dầu (Huyền và ctv., 2018; Hoa và ctv., 2020; Huyền và ctv., 2020; Yến và ctv., 2021; Linh & Huyền, 2023). Bên cạnh đó, các nghiên cứu hiện nay trên thế giới khi được thực hiện trên các bộ phận như rễ, thân, lá và quả của cây đước cho thấy dịch chiết có chứa các hoạt tính kháng khuẩn, chống oxy hoá, và gốc tự do mạnh gồm alkaloid, flavonoid, saponins, tannin, steroid và terpenoids (Hai & Yakupitiyage, 2005; Supono et al., 2019; Vittaya et al.,2022). Kết quả nghiên cứu xác định khả năng diệt khuẩn của dịch chiết cây đước (Rhizophora apiculata) cho thấy các bộ phận của cây đước có tác dụng diệt được vi khuẩn V. parahaemolyticus với đường kính vòng kháng khuẩn ở mức thấp nhất 6,31 mm đối với bộ phận là trái và cao nhất là 11,75 mm đối với vỏ từ rễ đước. Bên cạnh đó, dịch chiết từ vỏ rễ cũng có tác dụng kháng khuẩn  đối  với Streptococus agalactiae, Aeromonas hydrophila và Vibrio harveyi ở mức cao nhất (đường kính vòng kháng khuẩn  12,88, 9,25, 12,75mm) tương ứng (Vittaya et al., 2022).Ở Việt Nam, đước được trồng làm rừng phòng hộ ở các tỉnh ven biển, Cà Mau cũng là nơi có diện tích lớn của Việt Nam, được tận dụng để phát  triển mô hình nuôi tôm sinh thái đạt  các  chứng nhận quốc tế giúp nâng cao giá trị ngành tôm. Đồng thời, theo định hướng của chính phủ Việt Nam, với mục tiêu hướng đến “net zero” vào năm 2050 thì việc đưa ra các chính sách, định hướng tiềm năng phát triển thị trường carbon xanh tại Việt Nam là cần thiết, trong đó mạng lưới rừng đước ven biển góp phần quan trọng (Vu et al., 2023).

Ở các tỉnh vùng ven biển, chính sách bảo vệ rừng phòng hộ trong đó có các loài đước được thực hiện nghiêm chỉnh, việc thu tỉa và làm thông thoáng rừng đước là một trong những kỹ thuật quản lý rừng được thực hiện nhằm mang lại lợi ích về kinh tế ở trên thế giới (Phong & Nuong, 2023). Ở Việt Nam, nguyên liệu từ việc thu tỉa đước được dùng để làm nhiên liệu đ ốt cháy hoặc than củi, là các sản phẩm giá trịchưa cao. Do đó, nghiên cứu được thực hiện nhằm xác định hiệu quả của dịch chiết từ cây đước ở vùng ngập mặn ven biển của Việt Nam trong diệt khuẩn gây bệnh trên động vật thuỷ sản đặc biệt đối với tôm là cần thiết. Nghiên cứu được tiến hành nhằm xác định phương pháp trích dịch tỉ lệ bột nguyên liệu với nước cất hoặc dung môi, và xác định nồng độ ức chế tối thiểu (MIC) và nồng độ diệt khuẩn tối thiểu (MBC) trên các bộ phận từ cây đước của vùng Cà Mau, Việt Nam. Đây là nền tảng cho các nghiên cứu đánh giá hiệu quả bổ sung vào thức ăn hoặc môi trường trong điều kiện nuôi thí nghiệm nhằm đề xuất sản xuất các sản phẩm thương mại phục việc cho người nuôi sử dụng một cách thuận tiện và hiệu quả, giảm việc lạm dụng kháng sinh hoá chất nhằm nâng cao chất lượng thuỷ sản Việt Nam đồng thời tăng hiệu quả sử dụng sản phẩm nguyên liệu từcây đước.

Kết quả nghiên cứu cho thấy phương pháp chiết bằng nước cất ở nhiệt độ 98°C trong 3 giờ cho dịch chiết có tính kháng khuẩn cao hơn so với phương pháp chiết bằng dung môi ethanol ở tất cả các nồng độ là 90°, 70° và 50°. Trong số 3 bộ phận nguyên liệu từ cây đước được sử dụng thì dịch chiết từ rễ đước có tác dụng kháng khuẩn V. parahaemolyticusmạnh ở mức nhạy hơn các bộ phận khác, tiếp đến là lá đước có tác dụng kháng khuẩn ở mức trung bình.

Tỉ lệ nguyên liệu và nước cất dùng trong dịch chiết: 1/7, 1/5, 1/3 cho kết quả kháng khuẩn mạnh nhất. Việc sử dụng tỉ lệ hỗn hợp nguyên liệu với nước cất vừa tối thiểu từ1/7 (đối với bột rễ đước (g)/nước cất (mL)) mang lại hiệu quả kháng khuẩn V.parahaemolyticus cao. Kết quả xác định nồng độ ức chế tối thiểu (MIC) và nồng độ diệt khuẩn tối thiểu (MBC) của rễ đước cho thấy dịch chiết rễ đước theo phương pháp chiết bằng nước cất (98°C trong 3 giờ) có tác dụng kìm đối với vi khuẩn V.parahaemolyticus.