Ảnh minh họa
Trong đó, hai nhóm hoạt chất chính được ghi nhận gồm hericenone (tập trung chủ yếu trong quả thể) và erinacine (chủ yếu trong hệ sợi). Ngoài ra, H. erinaceus có thể sinh trưởng trên nhiều loại cây gỗ (ví dụ các chi Ulmus, Juglans, Fagus, Quercus, Carpinus, Acer và một số loài Pinus), đồng thời nhiều nghiên cứu đã tập trung tối ưu công thức dinh dưỡng và điều kiện nuôi trồng nhằm tăng tốc độ sinh trưởng, năng suất và chất lượng quả thể.
Về nuôi trồng, nấm đầu khỉ đã được ghi nhận nuôi trồng nhân tạo từ sớm tại Trung Quốc, ban đầu phổ biến với phương pháp trồng trên thân gỗ; hiện nay hướng tiếp cận phổ biến hơn là nuôi trong bịch hoặc chai nhựa. Nguồn nguyên liệu không chỉ giới hạn ở mùn cưa mà còn có thể phối trộn với các thành phần như cám mì, bột ngô/bột ngô, bã đậu nành, bông phế phẩm, bột ngô, đường và một số khoáng chất bổ sung (ví dụ CaCO3 hoặc “thạch cao” trong nghiên cứu). Một số công thức được báo cáo cho thấy hiệu quả cao, chẳng hạn phối trộn khoảng 55% lõi ngô, 20% vỏ bông, 20% cám mì, 3% bột ngô, 1% đường và 1% thạch cao; hoặc công thức 60% mùn cưa, 25% thân ngô, 11% cám mì, 3% bột ngô và 1% thạch cao. Nhiệt độ tối ưu theo từng giai đoạn phát triển thường dao động khoảng 21–24°C (giai đoạn ủ sợi), 10–15,6°C (hình thành quả thể) và 18–24°C (phát triển quả thể).
Sau thu hoạch, khâu sấy là yếu tố quyết định nhằm duy trì chất lượng dược liệu, bởi các hợp chất quý trong nấm nhạy cảm với nhiệt và dễ giảm hàm lượng nếu xử lý không phù hợp. Trong bối cảnh Việt Nam, dù nấm đầu khỉ đang được quan tâm trong nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao và phát triển nguồn dược liệu, nghiên cứu về nuôi trồng và đặc biệt công nghệ sau thu hoạch còn hạn chế so với một số loài như linh chi hay mộc nhĩ. Vì vậy, nghiên cứu này được thực hiện nhằm đánh giá ảnh hưởng của cơ chất, thành phần nguyên liệu và chế độ sấy đến năng suất cũng như chất lượng nấm, từ đó lựa chọn điều kiện sản xuất phù hợp. Kết quả cho thấy thành phần nguyên liệu ảnh hưởng rõ đến tốc độ sinh trưởng hệ sợi và sự hình thành quả thể; chủng He-2 không thể tạo mầm quả thể khi nuôi trên nguyên liệu không chứa mùn cưa, trong khi công thức cho hiệu suất sinh học cao nhất đạt 51,80% là 89% mùn cưa + 10% cám gạo + 1% CaCO3, và công thức 20% bông + 69% mùn cưa + 10% cám gạo + 1% CaCO3 đạt 51,28%. Ở điều kiện sấy, chế độ 35°C kết hợp thông gió 75% trong 12 giờ đầu và 25% cho các giờ sau giúp bảo toàn đáng kể hàm lượng polysaccharide và axit amin tổng số, góp phần hoàn thiện quy trình nuôi trồng và sơ chế theo hướng nâng cao hiệu quả sản xuất và giá trị dược liệu. |