Phân tích dữ liệu từ thiết bị VIIRS Day/Night Band giai đoạn 2014–2022 cho thấy ánh sáng nhân tạo ban đêm tăng trung bình khoảng 2% mỗi năm. “Mặc dù tổng mức tăng toàn cầu là 16%, nhưng không có nghĩa là ánh sáng tăng ở mọi nơi,” nhà nghiên cứu Christopher Kyba giải thích. “Ở những khu vực sáng hơn, lượng phát thải tăng 34%, trong khi các khu vực khác giảm 18%.”
Xu hướng khác biệt theo từng quốc gia
- Trung Quốc và Ấn Độ: sáng lên rõ rệt do quá trình đô thị hóa.
- Các nước công nghiệp phát triển: nhiều nơi giảm phát thải nhờ chuyển sang đèn LED và chính sách hạn chế ô nhiễm ánh sáng.
- Ukraine: ánh sáng giảm mạnh sau cuộc xung đột với Nga.
- Pháp: giảm tới 33% khi nhiều thành phố tắt đèn đường sau nửa đêm để tiết kiệm năng lượng.
- Đức: tổng thể gần như không đổi, nhưng có sự chênh lệch nội vùng – nơi tăng 8,9%, nơi giảm 9,2%.
- Châu Âu: nhìn chung giảm 4%, song mức giảm này có thể khác với cảm nhận của người dân do vệ tinh ghi nhận ánh sáng khác với mắt người.
Phân tích chi tiết hơn nhờ dữ liệu toàn phần
Khác với các nghiên cứu trước đây chỉ dựa trên dữ liệu trung bình tháng hoặc năm, nghiên cứu lần này sử dụng dữ liệu thu thập hàng đêm ở độ phân giải đầy đủ. Nhóm nghiên cứu còn áp dụng thuật toán hiệu chỉnh góc quan sát, giúp phân biệt rõ hơn ánh sáng từ khu dân cư và trung tâm đô thị.
Vai trò của vệ tinh VIIRS
Dữ liệu được thu từ các vệ tinh Suomi NPP, NOAA-20 và NOAA-21, do NOAA và NASA vận hành. Các vệ tinh này quét gần như toàn bộ Trái Đất mỗi đêm, từ 70° Bắc đến 60° Nam, với độ phân giải mỗi điểm ảnh khoảng 0,5 km².
Hướng tới vệ tinh châu Âu chuyên biệt
Kyba cho biết: “Ánh sáng nhân tạo tiêu thụ nhiều điện năng vào ban đêm và gây hại cho hệ sinh thái. Vì vậy, việc hiểu rõ sự thay đổi là rất quan trọng.” Ông đang dẫn đầu đề xuất phát triển vệ tinh thế hệ mới trong chương trình Earth Explorer 13 của Cơ quan Vũ trụ châu Âu. Vệ tinh này sẽ có khả năng phát hiện ánh sáng yếu hơn và cung cấp dữ liệu chi tiết hơn, giúp giảm thiểu sai số trong việc theo dõi biến động ánh sáng toàn cầu.
Hiện nay, Mỹ và Trung Quốc đã có nhiều vệ tinh quan sát ánh sáng ban đêm, nhưng châu Âu vẫn chưa sở hữu một hệ thống chuyên biệt cho mục đích này. |