Theo công bố trên tạp chí Earth and Planetary Physics, các nhà khoa học đã phân tích tín hiệu từ trường tinh vi được lưu giữ trong đá núi lửa cổ ở miền Bắc Andes, Colombia. Kết quả cho thấy giai đoạn chính của cuộc va chạm giữa Trung Mỹ và Nam Mỹ đã kết thúc sớm hơn, trước khoảng 10 triệu năm. Phát hiện này có thể thay đổi cách giới khoa học lý giải sự hình thành dãy Andes cũng như sự tiến hóa của cảnh quan khu vực.

Nghiên cứu do Victor Piedrahita (tác giả chính) và J. Li (tác giả liên hệ) dẫn dắt, tập trung vào các đá thuộc tỉnh núi lửa Combia ở miền Trung Colombia. Đây là những thành tạo thuộc cuối kỷ Miocen (khoảng 12–6 triệu năm trước), hình thành trong thời kỳ lực kiến tạo vẫn còn hoạt động mạnh, vì vậy chúng trở thành “hồ sơ” quý giá về những gì diễn ra sâu trong vỏ Trái đất.

Dấu vết từ trường trong đá núi lửa

Để tái dựng lịch sử kiến tạo, nhóm nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích cấu trúc từ, xem xét cách các khoáng vật từ tính trong đá được sắp xếp. Phương pháp này giúp tách biệt dấu vết dòng chảy dung nham nguyên thủy với biến dạng do lực kiến tạo sau này.

“Đá núi lửa có thể lưu giữ hồ sơ cực kỳ chi tiết về các quá trình địa chất,” tiến sĩ Victor A. Piedrahita cho biết. “Cấu trúc từ của chúng giúp chúng tôi xác định biến dạng xảy ra trước, trong hay sau khi đá được hình thành.”

Bằng chứng cho thấy va chạm sớm hơn

Kết quả phân tích cho thấy nhiều mẫu đá vẫn giữ nguyên cấu trúc từ ban đầu, gắn với chuyển động dung nham hoặc dòng chảy vật liệu núi lửa. Điều này chứng tỏ chúng hầu như không bị biến dạng kiến tạo trong cuối kỷ Miocen. Một số vị trí có dấu hiệu biến dạng, nhưng phạm vi và cường độ đều hạn chế.

Nhìn chung, dữ liệu cho thấy quá trình nén ép và biến dạng vỏ Trái đất liên quan đến va chạm lục địa đã kết thúc phần lớn trước cuối kỷ Miocen. “Các sự kiện va chạm quan trọng nhất giữa Trung Mỹ và Nam Mỹ diễn ra sớm hơn nhiều, chủ yếu trong Oligocen–giữa Miocen,” Piedrahita và Li giải thích. “Đến thời điểm các đá núi lửa này hình thành, biến dạng kiến tạo đã suy yếu và chỉ còn mang tính cục bộ.”

Ý nghĩa đối với sự tiến hóa của Andes

Phát hiện này giúp tinh chỉnh các mô hình hiện có về sự hình thành dãy Andes, đồng thời mang lại cái nhìn rõ ràng hơn về cách các mảng kiến tạo tương tác để định hình khu vực. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh giá trị của các kỹ thuật từ học trong việc tái dựng lịch sử kiến tạo ở môi trường núi lửa.