Ảnh minh họa
Theo báo cáo của Bộ TN&MT, mỗi ngày lượng rác sinh hoạt cần xử lý hiện ở mức hơn 60.000 tấn; khoảng 70% được xử lý bằng chôn lấp, trong đó chỉ chừng 20% chôn lấp tại các bãi rác hợp vệ sinh. Trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, khối lượng rác tăng đồng thời tạo áp lực lớn lên hệ thống xử lý truyền thống, khiến WtE trở thành một lựa chọn gia tăng khả năng xử lý tập trung, giảm dần phụ thuộc vào chôn lấp.
Tuy nhiên, WtE là loại hình có rủi ro môi trường tương đối đặc thù, nổi bật ở nhóm khí và bụi, đặc biệt là Dioxin/Furan. Thực tế vận hành tại Việt Nam cho thấy nhiều cơ sở sử dụng lò ghi chuyển động; do các nhà máy thường đặt gần khu đô thị và trong điều kiện đốt liên tục, lưu lượng khí thải phát sinh có thể rất lớn, làm tăng nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng không khí nếu không kiểm soát nghiêm ngặt. Nhằm quản lý phát thải, Việt Nam đã xây dựng hệ thống công cụ khá đầy đủ gồm quy hoạch môi trường, đánh giá tác động môi trường, áp dụng quy chuẩn phát thải, giấy phép môi trường, quan trắc, thanh tra–kiểm tra và công khai thông tin, dựa trên các căn cứ như Luật BVMT 2020, Nghị định 08/2022/NĐ-CP [2], Nghị định 45/2021/NĐ-CP [3], Thông tư 02/2022/TT-BTNMT [4], Thông tư 10/2021/TT-BTNMT [5] và các quy chuẩn liên quan đến nước thải, khí thải.
Trên bình diện quốc tế, WtE được sử dụng rộng rãi tại Mỹ, EU, Trung Quốc và nhiều nước ASEAN như một giải pháp trong điều kiện thiếu đất chôn lấp, đi kèm yêu cầu siết kiểm soát phát thải vì nhiên liệu đốt là chất thải sinh hoạt tổng hợp (có thể phát sinh NOx, CO₂, HCl, HF, SO₂, VOCs, kim loại nặng, bụi và đặc biệt là Dioxin/Furan). EU áp dụng Chỉ thị 2010/75/EU và Tài liệu BAT 2019 cho đốt chất thải [7]; Trung Quốc có khung quy định kiểm soát ô nhiễm đối với WtE như GB 18485-2014 [8]. Trong khi đó, ở Việt Nam, QCVN 61:2016 về lò đốt chất thải sinh hoạt [12] dù là căn cứ kỹ thuật quan trọng, nhưng theo xu hướng chung vẫn còn hạn chế về mức độ chuyên biệt và cơ chế giám sát vận hành tương ứng cho các WtE công suất lớn; vì vậy cần rà soát để bổ sung quy định/cụm yêu cầu về điều kiện kỹ thuật và vận hành “khi đưa rác vào đốt”, tăng tính tích hợp trong giấy phép môi trường và siết chặt công tác công khai dữ liệu quan trắc nhằm bảo đảm kiểm soát khí–bụi thải của WtE đạt chuẩn quốc tế. |